આજના લેખો

વ્હાલ કીધું ન્હોતું ને તોયે… હરિવર… હરિ ગયો..- પરીક્ષિત જોશી

(પ્રકાર : સાહિત્ય લેખ)

(શ્રી નિરંજન ભગતે આપણી વચ્ચેથી વિદાય લીધી ને જાણે કે એક આખેઆખો યુગ વિદાય પામ્યો. તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપતો પરીક્ષિતભાઈ જોશીનો આ લેખ ‘અભિયાન’ના ૧૭ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૮ના અંકમાંથી લેવામાં આવ્યો છે. રીડ ગુજરાતીને આ પાઠવવા બદલ પરીક્ષિતભાઈ તથા પરવાનગી આપવા બદલ ‘અભિયાન’નો ખૂબ ખૂબ આભાર. આ શ્રદ્ધાસુમન થકી આપણે ભગતસાહેબને સ્મરીએ. ૐ શાંતિ… શાંતિ… શાંતિ…)

‘ભગતસાહેબ’. ભાષાકીય દૃષ્ટિએ વ્યક્તિની અટક સાથે સાહેબ લાગે તો જરા જુદું રહે, પણ પ્રા. નિરંજન ભગતની અટક સાથે સાહેબ માનપૂર્વક એવી રીતે વણાઈ ગયેલું છે કે વ્યાકરણનો નિયમ છોડીને પણ આપણે આ રીતે લખી જ શકીએ, ‘ભગતસાહેબ.’ ગુજરાતી સાહિત્યના ઇતિહાસમાં સુન્દરમ્‌-ઉમાશંકરના યુગ પછી જે અગ્રણી કવિઓના નામે આખો યુગ ઓળખાયો એ બે કવિઓ રાજેન્દ્ર-નિરંજન.

પ્રશ્ન : જ્ઞાન અને સમજનું મૂળ – પ્રો. મનસુખ ટી. સાવલિયા

(પ્રકાર : અધ્યાત્મિક લેખ)

આ ઉપનિષદ શ્લોક છે. ઉપનિષદનો અર્થ ‘ગુરુની નિશ્રામાં જ્ઞાનની જિજ્ઞાસાથી બેસવું’. આમ ભારતીય સંસ્કૃતિનું ઉત્તમ જ્ઞાન એવા આપણાં ઉપનિષદો ગુરુ અને શિષ્ય વચ્ચે થયેલ સંવાદો છે. ઉપનિષદકાળમાં જ્ઞાનસત્રની શરૂઆત હંમેશા ઉપરોક્ત શ્લોકથી થતી. આ શ્લોકનો સંક્ષિપ્ત અર્થ આ પ્રમાણે છે – ‘તે (બાહ્ય – ભૌતિક) જગત પૂર્ણ છે, આ (આંતરિક – અધ્યાત્મિક) જગત પણ પૂર્ણ છે. પૂર્ણમાંથી જ પૂર્ણ જન્મે છે. પૂર્ણમાંથી પૂર્ણ લઈ લેતા શેષ વધે તે પણ પૂર્ણ જ છે.’ આ શ્લોક વિષે આખું પુસ્તક લખી શકાય. શ્લોકનો અંતિમ ભાગ ‘ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः’ છે, જે આપણે બીજા શ્લોકો તેમજ પ્રાર્થનાને અંતે વર્ષોથી બોલીએ છીએ, પણ કયારેય મનમાં એવો પ્રશ્ન થાય છે કે ‘ॐ शान्तिः’ નું ઉચ્ચારણ ત્રણ વાર કેમ? ત્રણ ઉચ્ચારણ એટલા માટે છે કે તેમાં આપણે ત્રણ શક્તિઓને પ્રાર્થના કરીએ છીએ કે અમારું આ જ્ઞાનસત્ર વિના વિઘ્ને પૂર્ણ થાય. પ્રથમ બાહ્ય શક્તિ જે આપણા વશમાં નથી તેને શાંત કરવા – જેમકે કુદરતી આપત્તિ જેવી કે ભૂકંપ, દ્વિતીય બાહ્ય શક્તિ જે આપણા વશમાં છે તેને શાંત કરવા – જેમકે બહાર થતાં ઘોંઘાટ અને તૃતીય આપણી આંતરિક શક્તિ – આપણી મનોસ્થિતિ – ને શાંત કરવા. પૂર્ણ શ્રદ્ધાથી થતી આ પ્રાર્થના ત્રણેય શક્તિઓને શાંત કરી ઉત્તમ જ્ઞાનસત્ર (પ્રશ્ન- ઉત્તર કે સત્સંગ) દ્વારા આપણને ઉપનિષદ જેવું સર્વોતમ જ્ઞાન ઉપલબ્ધ કરાવે છે – વેદોથી લઈ ઉપનિષદ, પુરાણો આનાં દ્રષ્ટાંતો છે. આપણાં મુખ્ય દસ ઉપનિષદોમાં એક ઉપનિષદનું નામ તો પ્રશ્નોપનિષદ છે, જેમાં પીપલાદ ઋષિ એમનાં છ શિષ્યો દ્વારા વારાફરતી પુછાયેલા પ્રશ્નો દ્વારા દરેક શિષ્યને બ્રહ્મજ્ઞાન સમજાવી તેઓને શિક્ષિત કરે છે.



ચૂંટેલા લેખો

સુવર્ણદીપ – ડૉ. રેણુકા પટેલ

(પ્રકાર : ટૂંકી વાર્તા)

[ આજની યુવાપેઢીના માનસનો પરિચય કરાવતી પ્રસ્તુત વાર્તા ‘જનકલ્યાણ’ જાન્યુઆરી, 2012માંથી સાભાર. લેવામાં આવી છે. આપ ડૉ. રેણુકાબેનનો (અમદાવાદ) આ નંબર પર +91 9974349595 સંપર્ક કરી શકો છો.] ‘સોનુ આવી ગઈ ?’ સુધીરનો શાંત ઘેરો સ્વર માલિનીના કાનમાં ગુંજી રહ્યો. સુધીરની કોફીમાં ચમચી હલાવતાં તેના હાથ થંભી ગયા. તેણે નજર ઉઠાવીને ઊંચે જોયું. તેની તદ્દન […]

પુલ બાંધો, દીવાલો ચણો નહીં – વીનેશ અંતાણી

(પ્રકાર : સાહિત્ય લેખ)

[‘મરજીવા’ પુસ્તકમાંથી સાભાર.] એકલવાયાપણાની લાગણી માણસને ઊધઈની જેમ અંદર ને અંદર કોરી ખાય છે. સાહજિક રીતે એકલા હોવું એક વાત છે અને માનસિક રીતે એકલા પડી જવું એ જુદી વાત છે. તરુણાવસ્થામાં કિશોર-કિશોરીઓમાં એમને કોઈ બરાબર સમજતું નથી એવી લાગણી વિકસવા લાગે છે. વૃદ્ધ લોકોને લાગે છે કે કોઈને એમની પડી નથી. લગભગ દરેક ઉંમરની […]

બુલબુલ સાથે દોસ્તી – યજ્ઞેશ દવે

(પ્રકાર : સાહિત્ય લેખ)

[‘નવનીત સમર્પણ’માંથી સાભાર.] પક્ષીઓને પીંજરે પૂર્યા વગર તેમનો સહવાસ, વિશ્વાસ ને સખ્ય બધાનાં નસીબમાં નથી હોતાં. કબૂતર ને ચકલી તેમાંથી બાકાત. તેમને પાળવાં, હેળવવાં ન ગમે તોય હક કરી ઘરમાં આવવાનાં જ. કબૂતર ઘરની અવરજવરની આમાન્યા રાખી ઘરની બહાર છજા પર માળો બાંધશે પણ ચકલી તો મનસ્વિની માનુની. તેને રોકી ન શકાય. કોઈ નિષેધાજ્ઞા તેમના […]