વાનગી વૈવિધ્ય – સરયુ શાહ

[‘સાંવરી’ સામાયિકમાંથી સાભાર.]

[1] ચટપટી ચાટ

સામગ્રી :
50 ગ્રામ મગ,
50 ગ્રામ મસૂર,
50 ગ્રામ ચણાની દાળ,
50 ગ્રામ કાબૂલી ચણા,
50 ગ્રામ રાજમા,
1 વાટકી તાજું દહીં, 1 ચમચી ચાટ મસાલો,
1 ચમચી મીઠું, અડધી ચમચી મરચું,
2 લીલાં મરચાં સમારેલાં, કોથમીર બારીક સમારેલી,
1 ડુંગળી બારીક સમારેલી, 1 લીંબુ.

રીત:
બધાં કઠોળને સાફ કરી રાત્રે પાણીમાં પલાળી દો. સવારે પાણીમાંથી કાઢી એમાં થોડું મીઠું નાખી કૂકરમાં બાફી લો. તે એકદમ બફાઈ ન જાય તેનું ખાસ ધ્યાન રાખો. બધાં કઠોળ છૂટાં રહેવાં જોઈએ. હવે તેને એક પ્લેટમાં કાઢી એની પર લીંબુ નીચોવો. ફીણેલું દહીં એની પર રેડો, એની પર ચાટ મસાલો, મીઠું, મરચું ભભરાવો અને કોથમીર, મરચાં, ડુંગળીથી સજાવી ખટમીઠી ચટણી સાથે ચટપટી ચાટનો સ્વાદ માણો.

[2] મેથીનાં મુઠિયાં

સામગ્રી :
1 કપ ચણાનો લોટ,
પોણો કપ એકદમ ઝીણી સમારેલી મેથી,
1 મોટી ચમચી રવો,
મીઠું સ્વાદ મુજબ,
અડધો કપ તેલ.

ગ્રેવી માટે સામગ્રી :
1 ડુંગળી વાટેલી, 2 ચમચા આદુ-લસણની પેસ્ટ,
એક કપ ઘટ્ટ દહીં, દોઢ ચમચી મીઠું, 1 ચમચી લાલ મરચું,
અડધી ચમચી હળદર, 2 ચમચા ધાણા, 4 ચમચા તેલ,
1 ચમચી જીરું.

રીત :
સૌપ્રથમ મુઠિયાં બનાવવા માટે તેલ સિવાયની બધી સામગ્રી મિક્સ કરી દો. તેમાં 2 મોટી ચમચી તેલ નાખીને મસળો અને પાણીથી કડક બાંધી લો. રોલ પણ સાથે જ બનાવી લો. ઊકળતા પાણીમાં રોલ નાખી દો. 15 મિનિટ પછી તે ઉપર તરવા લાગશે ત્યારે બહાર કાઢીને 1 ઈંચના જાડા ટુકડામાં કાપીને ગરમ તેલમાં તળી લો. મુઠિયાંના પાણીનો ગ્રેવીમાં ઉપયોગ કરો. વાસણમાં તેલ ગરમ કરો. જીરાનો વઘાર કરી વાટેલી ડુંગળી, આદુ-લસણની પેસ્ટ નાખીને સાંતળો. દહીં અને મસાલો નાખી તેલ છૂટું પડે ત્યાં સુધી સાંતળો. મુઠિયાંનું ઘટ્ટ પાણી તેમાં નાખી ઊભરો આવવા દો. મુઠિયાં નાખીને 10 મિનિટ સુધી રંધાવા દો. છેલ્લે સમારેલી કોથમીર અને ગરમ મસાલો નાખી ઉતારો.

[3] સૂરણ વટાણાની ભાજી

સામગ્રી :
500 ગ્રામ સૂરણ,
1 કપ વટાણાના દાણા,
1 કપ છીણેલી ડુંગળી,
2 મોટાં ટામેટાં ઝીણાં સમારેલાં,
આદુનો ટુકડો, લીલાં મરચાં ઝીણાં સમારેલાં,
1 ચમચી મીઠું, અડધી ચમચી હળદર,
2 ચમચી ધાણા, પા કપ સમારેલી કોથમીર,
1 કપ તેલ.

રીત :
સૌપ્રથમ સૂરણને છોલીને નાના-નાના ટુકડા કરી લો. કઢાઈમાં તેલ ગરમ કરીને તેને સોનેરી રંગે સાંતળી લો. કઢાઈમાંથી વધારાનું તેલ કાઢીને ડુંગળી, આદુ અને મરચાં નાખીને સાંતળો. તેમાં મસાલા અને ટામેટાં નાખો. ટામેટાં ચઢી જાય ત્યાં સુધી હલાવતાં રહો. ત્યારબાદ સૂરણ અને વટાણા નાખી અડધો કપ પાણી પણ રેડો. શાક બરાબર રંધાઈ જાય પછી ઉતારીને કોથમીર નાંખો.

[4] દૂધી અને દાલના વડાં – જ્યોતિ મહેતા

સામગ્રી :
500 ગ્રામ છીણેલી દૂધી,
1 ટી સ્પૂન લસણ (ઝીણું સમારેલ),
અડધી ટી સ્પૂન આદુ (ઝીણું સમારેલ),
1 ટી સ્પૂન ઝીણાં સમારેલાં લીલાં મરચાં,
1 ટેબલ સ્પૂન કોથમીર,
1 ટેબલ સ્પૂન ફૂદીનો,
1 ટી સ્પૂન ચાટમસાલા,
2 ટેબલ સ્પૂન સોયાબીનના ગ્રેન્યુલ્સ (4 ટેબલ સ્પૂન ગરમ પાણીમાં દસ મિનિટ પલાળેલાં),
2 ટેબલ સ્પૂન તુવેરની દાળ તથા 2 ટેબલ સ્પૂન ચણાની દાળ (બંને બાફેલી),
1 ટેબલ સ્પૂન તેલ, 1 ટી સ્પૂન ગરમ મસાલો,
થોડાં બ્રાઉન બ્રેડના બ્રેડક્રમ્સ.

રીત:
સૌપ્રથમ નોનસ્ટિક વાસણમાં તેલ ગરમ કરો. આદુ-લસણને થોડીવાર સાંતળીને દૂધી ઉમેરો અને હલાવો. ગરમ મસાલો, દાળો, સોયાબીન, ચાટ મસાલો, કોથમીર તથા ફૂદીનો ઉમેરો. વ્યવસ્થિત ભેળવીને ધીમા તાપે ચારથી છ મિનિટ સુધી રંધાવા દો. નીચે ઉતારી લઈ બ્રેડક્રમ્સ ભેળવો. ત્યાર બાદ એક સરખા વડા જેવડાં ભાગ પાડીને પહેલેથી ગરમ કરેલાં ઓવનમાં 150 અંશ સેન્ટિગ્રેડ પર પાંચથી સાત મિનિટ પકાવો. ફૂદીનાની ચટણી સાથે ગરમાગરમ પીરસો.

[5] ચણાની દાળ-વટાણાનું શાક

સામગ્રી :
1 કપ ચણાની દાળ,
1 કપ વટાણાના દાણા,
1 કપ દહીં,
1 ડુંગળી ઝીણી સમારેલી,
4 લવિંગ, 2 મોટી એલચી,
2 તમાલપત્ર,
1 આદુનો ટુકડો, 1 ચમચી લાલ મરચું,
2 મોટી ચમચી તેલ,
સમારેલી કોથમીર,
મીઠું સ્વાદ મુજબ.

રીત :
સૌપ્રથમ ચણાની દાળને 4 કલાક પાણીમાં પલાળીને નિતારી લો. કૂકરમાં તેલ ગરમ કરો. આખા મસાલા, ડુંગળી અને આદુ નાખીને સાંતળો. પછી દહીં અને મસાલા નાખીને ફરી સાંતળો. અડધો કપ પાણી, દાળ અને વટાણા નાખીને એક સીટી વાગે ત્યાં સુધી કૂકરમાં ચડવા દો. છેલ્લે કોથમીર ભભરાવીને પીરસો.

(photo courtesy : wikimedia.org)