સંતની મંગલવાણી – સં. હરિશ્ચંદ્ર
[ મૂકસેવક તરીખે ઓળખાતા રવિશંકર મહારાજના નામથી તો કોણ અપરિચિત હોય ? બીજા માટે ઘસાઈ છૂટવું એ તેમના જીવનનો મહામંત્ર રહ્યો. ગાંધીજી અને વિનોબાજી સાથે અદ્દભુત કાર્યો કર્યા. સતત ભ્રમણ કરતા રહ્યા. સરળ શબ્દોમાં જીવનની ગહન વાતોને સમજાવવાની તેમની અનોખી શૈલી રહી. તેમની આ જીવનપ્રેરક વાતોનું ‘હરિશ્ચંદ્ર’ ઉપનામથી લખતા કાન્તાબેન અને હરવિલાસબેને સુંદર સંપાદન કર્યું છે. માણીએ તેમાંથી બે પ્રકરણો સાભાર....]
[1] બીજાને ખપ આવજો
પરમેશ્વરે આપણને આ શરીર આપ્યું છે. કાન, નાક, આંખ, બધાંય સેવા કરનારાં અંગો છે. પરંતુ જો આપણને સેવા કરવાની મૂળમાં ઈચ્છા હોય તો જ આ અંગો સેવા આપે. એને બદલે જો મોજશોખ કરવાની ઈચ્છા હોય તો એ બધાં મોજશોખને માર્ગે વળી જાય. આંખ સિનેમા જુએ, કાન સિનેમાનાં ગીતો સાંભળે. અને જીભ ભજીયાં, રસગુલ્લાં વગેરે આરોગવામાં આનંદ માણે ! જો આ શરીર વડે આપણે સેવા કરવી હોય તો સૌથી પહેલાં તેને મજબૂત બનાવવું જોઈએ. માયકાંગલા નબળા શરીરથી કોઈની સેવા થઈ શકે નહીં, ઊલટું એવા શરીરને તો બીજાની સેવા લેવી પડે.
હવે સવાલ એ ઊભો થાય છે કે સારું શરીર કોને કહેવાય ? હવે જુઓ ભાઈ, આપણી ઘેર કોઈ ચીજની જરૂર પડી છે. બજારમાં લેવા જઈએ છીએ તો જે ચીજની જરૂર છે અને જે આપણને ખપમાં આવી શકે છે તે જ ચીજ આપણે લઈએ છીએ. વળી, તે ચીજ બે-ચાર દુકાને પૂછીને જ્યાંથી સોંઘી મળે છે ત્યાંથી જ લાવીએ છીએ. આ સોંઘી ચીજ સાથે સાથે ટકાઉ પણ હોવી જોઈએ. નહીં તો ઘેર આવતાં જ જો તે તૂટી જાય તો ઘરના માણસો વઢે અને લોકો હસે ! પણ ચીજ સોંઘી ય હોય અને લાંબો વખત સુધી ટકે તેવી ય હોય તો ફાવ્યા કહેવાઈએ. આમ આપણે આણેલી ચીજ ખપમાં આવે તેવી, સોંઘી ને વળી ટકાઉ હોવી જોઈએ. ચીજમાં આ ત્રણે ય ગુણ હોય પણ તે ચીજ દેખાવમાં ખરાબ હોય તો ? તો તો લોકો મોં મચકોડે ને ? એટલે વળી પાછી તે દેખાવમાં પણ સારી, સુઘડ અને સુંદર હોવી જોઈએ.
વધુ આગળ વાંચો »
ગણિતના જાદુપ્રયોગો – ઈન્દ્રજિત એચ. ડૉક્ટર
[બાળકો-કિશોરોને ઉપયોગી થાય, જ્ઞાન સાથે ગમ્મત આપે અને સમયનો સદુપયોગ થાય તેવા સુંદર જાદુપ્રયોગો અને ગણિત ગમ્મતના પુસ્તક ‘ગણિતના જાદુપ્રયોગો’માંથી સાભાર. પુસ્તક પ્રાપ્તિની વિગત લેખના અંતે આપવામાં આવી છે.]
[1] જાદુપ્રયોગ : તમે કોઈ પણ સંખ્યા ધારો પણ જવાબ તો 7 જ !
જાદુગર પ્રેક્ષકો સમક્ષ આવે છે અને ફલક પર મોટા અક્ષરે 7 લખે છે. બોર્ડ નહીં હોય તો મોટા કોરા કાગળ પર લખી શકાય. જાદુગર કહે છે, ‘દોસ્તો, તમે કોઈ પણ સંખ્યા ધારો ને પણ, મેં કહેલાં પગથિયાં અનુસરો તો છેવટે જવાબ 7 જ આવશે. તમારા મનમાં કોઈ પણ સંખ્યા ધારી લો. અને નીચેના પગથિયાં અનુસરો. આવો, શરૂઆત કરીએ.’
પગથિયાં :
[1] કોઈ પણ સંખ્યા ધારો.
[2] તે સંખ્યાને બમણી કરો.
[3] પરિણામમાં 17 ઉમેરો
[4] પરિણામમાંથી 3 બાદ કરો.
[5] પરિણામને 2 વડે ભાગો.
[6] પરિણામમાંથી ધારેલી સંખ્યા બાદ કરો.
[7] શું પરિણામ આવ્યું ? સાત જ ને ?
ઉદાહરણ:
ધારો કે સંખ્યા 23 ધારી છે. તેને બમણી કરતાં 46 થશે. તેમાં 17 ઉમેરતાં થશે 63. હવે પરિણામમાંથી 3 બાદ કરતાં 60 બનશે. તેને બે વડે ભાગતાં 30 થશે અને તેમાંથી ધારેલી સંખ્યા એટલે કે 23 બાદ કરતાં 7 જ વધશે ! આનું રહસ્ય શું ? ચાલો, એ જોઈએ. ધારો કે આપણે x સંખ્યા ધારી છે અને હવે ઉપરના પગથિયાં અનુસરીએ છીએ. તો પરિણામ કંઈક આ પ્રમાણે થશે.
વધુ આગળ વાંચો »
વૃંદાવન મોરલી વાગે છે ! – સતીશ ડણાક
[ શ્રી સતીશભાઈ ડણાકનું નામ ગુજરાતી સાહિત્યમાં જાણીતું છે. તેમણે છ કાવ્યસંગ્રહો, દીર્ઘકાવ્ય, ગીત અને ગઝલના સ્વરૂપમાં નોંધપાત્ર પ્રદાન કર્યું છે. તેમને ‘ઉમાશંકર જોશી’ એવોર્ડથી સન્માનિત કરાયા છે. તેમણે ગુજરાતી સાહિત્યને સુંદર નિબંધ સંગ્રહો અને વિવેચન સંગ્રહો આપ્યા છે. ‘જલારામદીપ’ સામાયિકના તેઓ તંત્રી છે. ભારતીય ભાષાઓ પૈકી ગુજરાતી ભાષામાં નોંધપાત્ર પ્રદાન કરવા બદલ ઈન્ટરનેશનલ પેંગ્વીન પબ્લીકેશન હાઉસ તરફથી દિલ્હી સ્થિત ફ્રેન્ડશીપ ફોરમ ઑફ ઈન્ડિયા દ્વારા ‘ભારત એક્સેલન્સી એવોર્ડ’ અને ગોલ્ડમેડલ પ્રાપ્ત થયો છે. અમેરિકન બાયોગ્રાફીકલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ, યુ.એસ.એ તરફથી સન 2004નો ‘મેન ઑફ એચીવમેન્ટ’ એવોર્ડ તેમને મળ્યો છે. તાજેતરમાં ઉત્તમ અને સત્વશીલ એવા 400થી પણ વધુ નવા પુસ્તકો એકસાથે પ્રકાશિત કરનાર ‘ભરાડ ફાઉન્ડેશન’ દ્વારા તેમના જીવનપ્રેરક નિબંધ સંગ્રહ ‘આનંદપર્વ’માંથી પ્રસ્તુત લેખ સાભાર લેવામાં આવ્યો છે. રીડગુજરાતીને આ પુસ્તક ભેટ મોકલવા માટે શ્રી સતીશભાઈનો (વડોદરા) ખૂબ ખૂબ આભાર. આપ તેમનો આ નંબર પર સંપર્ક કરી શકો છો : +91 265 2462947. પુસ્તક પ્રાપ્તિની વિગત લેખના અંતે આપવામાં આવી છે.]
નમતા બપોર હતા. દૂર સડક પરથી હસમુખલાલનો બગીચો દેખાતો હતો. બગીચો શાનો ? નરી માટી જ માટી ! એક તરફ થોડા ઝાંખરાં પડ્યાં હતાં, બીજી બાજુ એક કાટખાધેલું તગારું, તૂટેલો પાવડો અને કોદાળી, પરસેવે રેબઝેબ હસમુખલાલ ત્યાં બાગકામ કરતા હતા. મને થયું, આ હસમુખલાલને વળી આ શું સૂઝ્યું ? બપોરની ચા પીને નિરાંતે બપોરનું છાપું વાંચનારો કે પછી પત્ની સાથે ટોળટપ્પાં કરનારો આ ભલો જીવ એકાએક શ્રમજીવી કેમ બની ગયો ?
ઘરનું બારણું એમ જ બંધ હતું. એક ધક્કો મારતામાં જ ખૂલી ગયું. ત્યાં જ બીજું આશ્ચર્ય ! દીવાનખંડમાં ગોઠવેલા ટેપરેકોર્ડરમાંથી મીઠી ધૂન સંભળાતી હતી : ‘વાગે છે, વાગે છે, વૃન્દાવન મોરલી વાગે છે ! એનો શબ્દ ગગનમાં ગાજે છે, વૃન્દાવન મોરલી વાગે છે !’ મારું આશ્ચર્ય શમે તે પહેલાં જ મને આવેલો જોઈ ટુવાલથી હાથ લૂછતાં લૂછતાં હસમુખલાલ મારી પાસે આવી હસતાં હસતાં બોલ્યા : ‘કેમ મિત્ર, આજે કાંઈ વહેલા પધાર્યા ?’ મને મૌન જોઈ એમનો બીજો પ્રશ્ન છૂટ્યો : ‘આમ ડોળા ફાડીને છેક પાછળ સુધી શું જોયા કરે છે ? બગીચામાં કોઈ ગોલ્ડન સરકસ નથી આવવાનું !’
વધુ આગળ વાંચો »
બગડેલી પેનનું શું કરશો ? – નિર્મિશ ઠાકર
[ નિર્મિશભાઈ ઠાકરના હાસ્યલેખોના સુપ્રસિદ્ધ પુસ્તક ‘નિર્મિશાય નમ:’માંથી સાભાર. રીડગુજરાતીને આ પુસ્તક મોકલવા માટે નિર્મિશભાઈનો ખૂબ ખૂબ આભાર. આપ તેમનો આ સરનામે nirmish1960@hotmail.com અથવા આ નંબર પર +91 9427504245 સંપર્ક કરી શકો છો. પુસ્તક પ્રાપ્તિની વિગત લેખના અંતે આપવામાં આવી છે.]
હાલ મગજ પણ બગડેલી પેન જેવું થઈ ગયેલું છે, નહીં તો સવારના પહોરમાં આવો વિષય સ્ફુરે નહીં ! હવે તો આખો દા’ડો બગડવાનો. વિચારોના છાંટા ઊડ્યા કરશે, પણ લેખમાં સાતત્ય નહીં આવે, જોજો તમે ! હાલ દોઢ ડઝન બગડેલી પેનો લઈને આ લેખ લખવા બેઠો છું અને વાક્ય દીઠ સાત-આઠ પેનો વારાફરતી વાપરીને (વારાફરતી જ વપરાયને, એકસાથે થોડી વપરાય !) જેમતેમ લેખમાં આગળ વધી રહ્યો છું. હું એ પણ જાણું છું કે પેન પર વધુ પડતો ભાર દેવાને કારણે કાગળ પર જે રીતે કાપા પડી રહ્યા છે, એથી તો લેખ પૂરો થતાં સુધીમાં કાગળ પણ દૂધી છીણવાની છીણી જેવો થઈ જશે, પણ શું થાય ? બગડેલી પેનની કૃપાથી એટલો સમય પણ મળી જતો હોય છે કે મૂળ વિષય બાજુ પર મૂકી તમે બગડેલી પેન વિષે જ વિચારવા લાગો !
બગડેલી પેન કરતાં બગડેલું સ્કૂટર સારું. ભલે ફેફસાં ઊંચા આવી જતાં હોય, પણ બગડેલું સ્કૂટર તાણવું સહેલું પડે, કારણ કે એમ કરતાંયે બગડેલા સ્કૂટર સાથે આગળ તો વધી શકાય છે ! પેન, માટે એવું નથી. પેન તો કાગળ પર જે સ્થાને બગડીને અટકી પડે, ત્યાંથી એને તાણીને આગળ વધી શકાતું નથી. એ ફરી ચાલુ થાય તો જ આગળ વધી શકાય છે. મારા લાં….બા અનુભવને આધારે હું એટલું કહીશ કે બગડેલી પેનને ચાલુ કરવા મરણિયા પ્રયત્નો ચાલુ રાખવા, પણ પેનને ફેંકી ન દેવી.
વધુ આગળ વાંચો »
વો કાગઝ કી કશ્તી…. – નમ્રતા શૈલેષ દેસાઈ
[નવોદિત યુવા સર્જક નમ્રતાબેને ગુજરાતી સાહિત્ય સાથે એમ.એ. કરેલું છે. ત્યારબાદ તેઓ છેલ્લા પાંચ વર્ષથી ‘દિવ્યભાસ્કર’, ‘ગુજરાતમિત્ર’, ‘સંદેશ’ જેવા પ્રતિષ્ઠિત અખબારોમાં અસ્થાયીરૂપે પત્રકાર તરીકેની સેવાઓ આપી રહ્યા છે. તેમની એક નવલિકા પ્રકાશન હેઠળ છે. તેમની પ્રસ્તૃત કૃતિ જાણીતા ‘ગુજરાતમિત્ર’ અખબારમાં સ્થાન પામી છે. રીડગુજરાતીને આ કૃતિ મોકલવા માટે નમ્રતાબેનનો (સુરત) ખૂબ ખૂબ આભાર. આપ તેમનો આ નંબર પર +91 9925438103 અથવા આ સરનામે shail900@hotmail.com સંપર્ક કરી શકો છો.]
હમણાં એક ખૂબ સુંદર કવિતા વાંચવા મળી જેમાં બાળકોની નિર્દોષતાનો ચિતાર હૃદય પર સીધો ઘા કરે છે. તે કંઈક આ પ્રમાણે છે :
‘તમારાં બાળકો સાથે રમો,
તમારા બાળકોની આંખમાં બરાબર જુઓ,
એ, આપણી આંખોમાં જુએ છે.
આપણી આંખોમાં દેખાય છે એમના નિર્દોષ પડછાયા,
એમની આંખોમાં,
આપણી આંખોનું કાંટાળુ જંગલ.
એમની આંખો
ધીરે ધીરે કાંટાની બનતી જાય છે
અને તમે ગર્વથી કહો છો –
બાળકો હવે મોટા થઈ ગયા છે.’
નિર્દોષ, માસુમ, લાગણીશીલ, ભોળું, ક્યુટ, સ્વીટ કેટલાં બધાં શબ્દો આપણે નાનાં ભુલકાંઓ માટે ઉચ્ચારીએ છીએ, ત્યારે આપણી આગળ ભગવાનનું બીજું રૂપ દ્રષ્ટિમાન થાય છે. ક્રૂરમાં ક્રૂર કે વિષાદમાં ગળાડૂબ રહેલા કોઈપણ વ્યક્તિને પણ ભૂલકાંઓ એક પવિત્ર સ્મિત આપીને ન્યાલ કરી દે એવા આ વ્હાલા બાળકોની માનસિકતા પર આકરા પ્રહારો થવા માંડ્યા છે.
વધુ આગળ વાંચો »
