ધારો કે તમે હું છો….. – તેજસ જોશી

[‘મુંબઈ સમાચાર’ દીપોત્સવી અંકમાંથી સાભાર.]

ધારો કે તમે હું છો તો તમે શું કરો…. ?
એમ નહીં, માંડીને વાત કરું.

બસ આવી. રોજ આવે છે એવી જ હકડેઠઠ ભરેલી. બધા બસને બાઝી પડ્યા. સાકરના કણને કીડાઓ બાઝેલા એમ. હું પણ. બોચીમાં થયેલા પરસેવાને લૂછવાની પણ તમા ન કરી. સ્ટોપ આવ્યું અને હું ઊતરી પડ્યો. આટલી ભીડમાં કંડકટર પાછળ સુધી આવે એ પહેલાં મારું સ્ટોપ આવ્યું એટલે આજના ટિકિટના પૈસા બચી ગયા. એટલે રોજની જેમ જમ્યા પછી પાન ખાવાનો વિચાર આવ્યો પણ આજે તો મોડું થઈ ગયું હતું એટલે લગભગ દોડ્યો. બજારમાં ગરદી વધી ગઈ હતી. હાથગાડીઓ ભરાતી હતી. સોદાઓ પાકા થતા હતા. છૂટીછવાઈ ગાળો બોલાતી હતી.

હું દુકાને પહોંચ્યો. બહાર ચંપલ કાઢ્યાં અને આદતસર ઘડિયાળ તરફ નજર કરી. ખાસ્સો અડધો કલાક મોડો પડેલો. મહેતાજીએ પણ મારી જેમ ઘડિયાળ તરફ નજર કરી. પછી મારા તરફ અને રજિસ્ટર ખોલી સમય નોંધી લીધો. હું મારી જગ્યાએ જઈને પલાંઠી વાળીને બેઠો. બહુ કામ છે એવો ડોળ કરીને હું શેઠજીની રાહ જોતો કામ કરવા લાગ્યો. ગઈ કાલે સાંજે આવેલા પત્રો, ‘યુવાન સેલ્સમેન જોઈએ છે’ જાહેરખબર વાંચીને આવેલા બાયોડેટા, બીજાં કેટલાંક કાગળિયાં… પણ શેઠજીનો આજે પત્તો નહોતો. મેં મહેતાજીને પૂછ્યું : ‘શેઠજી, આજે મોડા આવવાના છે કે શું ?’ એણે બન્ને હોઠ ‘વાંકા કરી ખબર નથી’નો સંકેત કર્યો.

રોજ તો શેઠજી લગભગ સાડા અગિયાર સુધીમાં આવી જતા. પહેલાં તો મોટર ઠેઠ દુકાનના પગથિયે ઊભી રખાવતા. શાંતિથી ઊતરી ઝભ્ભો ઠીક કરતા અને પછી દુકાનના પગથિયાને વાંકા વળી પગે લાગતા. પછી જ દુકાનમાં પ્રવેશતા, પરંતુ જ્યારથી ડૉક્ટરે ચાલવાનું કહ્યું છે ત્યારથી એ મોટર ગલીના નાકે ચા વાળાની પાસે ઊભી રખાવતા. ઊતરીને ઝભ્ભો ઠીક કરતાં. પછી બે હાથ પાછળ રાખી બજારમાંથી ધીમે ધીમે ચાલતા દુકાનના પગથિયે આવતા…. લો, શેઠજી આવી ગયા. મેં અછડતી આંખે જોઈ લીધું. રોજની જેમ વાંકા વળ્યા. પછી સીધા થઈ દુકાનમાં પ્રવેશ્યા, રોજની જેમ મેં ઊભા થઈ ડ્રાઈવરના હાથમાંથી ટિફિનની થેલી લીધી અને પાછળની કેબિનમાં મૂકી આવ્યો. રોજની જેમ મહેતાજીએ શેઠજીને જેસીકૃષ્ણ કહ્યાં. શેઠજીએ અમારા સૌ તરફ અછડતી દષ્ટિ કરી – જાણે અમારી ગણતરી કરી રહ્યા હોય એમ. રોજની જેમ ટોપી કાઢી બે હાથ વચ્ચે દબાવી શ્રીનાથજીની તસવીર સામે ઊભા રહ્યા અને ગણગણ કરવા લાગ્યા. શેઠજી પૈસા ગણતી વખતે પણ આમ જ ગણગણતા હોય છે. શેઠજી કયો શ્લોક બોલે છે એ અમને તો કોઈને ખબર નથી. કદાચ ભગવાનને પણ ખબર નથી.
વધુ આગળ વાંચો »

વોકિંગ સ્ટિક – મનહર રવૈયા

[‘ઉત્સવ’ સામાયિકમાંથી સાભાર.]

ટન….ટન…ટન… દીવાલ ઘડિયાળમાં વહેલી સવારે છના ટકોરા થયા ને મારી આંખ ખૂલી ગઈ. સવારે બહાર બગીચામાં બેસવાની મને આદત હતી. હંમેશાં મારી પહેલાં જાગીને સવિતા મને ટેકો આપીને બગીચામાં લઈ આવતી કારણ પગની તકલીફના લીધે મારાથી ચલાતું નહીં, પણ હવે સવિતા ક્યાં રહી હતી ? હા, છેલ્લાં એક મહિનાથી મને ખભાનો ટેકો આપી ચાલવામાં સહારો આપવાનું સવિતાનું કાર્ય મારો મોટો પુત્ર વ્યોમ સંભાળતો હતો, પણ મેં જોયું તો આજે વ્યોમ ન હતો. પછી યાદ આવ્યું, ગઈ કાલે સવિતાની વરસીનો જમણવાર હજુ ચાલુ હતો ને વ્યોમ, તેની વહુ કેતકી છોકરાઓને એકઝામ નજીક હોવાથી પુના જવા નીકળી ગઈ હતી. વ્યોમ પુનામાં એક ટુ-વ્હીલર ઉત્પાદન કરતી કંપનીમાં ઓટો એન્જિનિયર હતો.

નાનો અચ્યુત તો એની મમ્મીનું મોઢુંય જોવા પામ્યો ન હતો. બોસ્ટન માર્શથી નીકળી એ ચાર દિવસે આવેલો, પણ રજાની મારામારીમાં સવિતાની ઉત્તરક્રિયા સુધી માંડ રોકાયો હતો. મોટી પુત્રી જ્યોતિ અને નાની ઊર્મિ બંને હજુ રોકાઈ હતી. એ બેય બહેનોને મુંબઈમાં એક જ ઘરે પરણાવેલી હતી. છેલ્લે ઊર્મિનાં લગ્ન બાદ સવિતા સદનમાં હું, સવિતા અને નોકર મંગળ તેમજ મંગળની વહુ ચંપા રહેતાં હતાં. મોટો હવેલી સમો બંગલો સવિતાના સાંનિધ્યમાં ભર્યો ભર્યો રહેતો, પણ સવિતાની વિદાયથી ખરેખર તો એ વખતે ભર્યા ભર્યા ઘરમાં હું એકલો પડી ગયો હતો. એકલતાનું દુ:ખ મને એવું તો ડંખતું હતું કે વાત પૂછો નહીં. પણ કોને કહેવું ? ઔપચારિક દિલાસાના શબ્દો સાંભળી-સાંભળીને હું ઊબકી ગયો હતો.

દાંપત્યજીવનમાં પુરુષ માત્રને પત્નીની ખરી જરૂર તો જીવતરની ઢળતી સંધ્યાએ વધારે હોય છે. સિત્તેર વર્ષે પણ નિયમિત જીવનના કારણે મારું શરીર હાથવગું હતું, પરંતુ સાતેક વર્ષથી એક તકલીફ શરૂ થઈ હતી. સંધિવાના દર્દથી મારા પગ ઢીંચણેથી ઝલાઈ ગયા હતા. એમાં બે વર્ષ પૂર્વે મને ચિકનગુનિયા નડી ગયો અને પગનો દુખાવો વધી ગયેલો. બસ, ત્યારથી સવિતાના ખભાનો સહારો લીધા વગર ચાલી શકાતું નહીં. સવિતાને સતત મારી ચિંતા રહેતી. તે મને એકલો પડવા નહોતી દેતી. આજે બસ એ સવિતાની ખોટ મને સાલવા લાગી. સવિતાને યાદ કરતો હું પલંગમાં બેઠો થયો. સવિતા સામે જ હતી. ટેબલ પર સુખડનો હાર પહેરી, સ્ટીલની સુંદર ફ્રેમ વચ્ચેના પારદર્શક કાચના આવરણ પાછળ એ હસતા ચહેરે બેઠી હતી. વધારે પડતું ચાલવાથી જ્યારે મારા પગે સોજા ચડી જતા, ત્યારે દુખાવાથી કંટાળીને હું સવિતાને કહેતો, જો સવુ મને હવે સોજા ચડવા લાગ્યા. તેથી હવે હું બહુ ઝા…ઝા દિવસ નહીં રહું. કહે છે કે સોજા ચડે એટલે….
‘એટલે શું ?’ એ રોષે ભરાઈ ઊઠતી.
‘એટલે મને ચિંતા થાય છે કે હું નહીં હોઉં પછી તારું શું થશે ?’ અને પ્રત્યુત્તરમાં એ હસતાં હસતાં કહેતી, ‘બસ, બસ…. રાખો. મારી ચિંતા છોડી દો. હું તો તમારી પહેલાં ચૂંદડી ઓઢીને જવાની છું.’
‘અંતે તેં તારું ધાર્યું કર્યું કેમ ?’ હું ગણગણતો પલંગ પાસેની દીવાલના સહારે બહાર આવ્યો.
વધુ આગળ વાંચો »