લંગડી – કિરીટ ગોસ્વામી

[‘અખંડ આનંદ’ સામાયિકમાંથી સાભાર.]

સવાર પડી ગઈ છે પણ તડકો હજી સુધી ફળિયામાં આવ્યો નથી. ફળિયું માએ વહેલું જ વાળી ચોળીને સાફ કરી નાખ્યું છે. આંગણમાં મેં રોટલીના ઝીણા-ઝીણા ટુકડા વેરી દીધા છે. તુલસી-ક્યારા પાસે ચોખ્ખા પાણીનું એક કૂડું પણ ભરીને મૂકી દીધું છે.

હું ઓસરીમાં બારી પાસે બેઠો છું. મારી નજર ફળિયામાં છે. મન પ્રતીક્ષામાં છે. હજી આંગણ સૂનું છે. એક પળ માટે નજરને બારીએથી હટાવીને ટેબલ પર પડેલાં પુસ્તકો ભણી વાળું છું ત્યાં તો હવાની પાટી પર કલબલનો કક્કો ઘૂંટતી-ઘૂંટતી લંગડી આવી ચડે છે આંગણામાં ! આ રીતે રોજ સાવ અચાનક જ એનું આગમન થાય. રોજ મને ચોંકાવે. પ્લેનની જેમ એ જમીન પર ઊતરે ને પછી એની ઊજાણી શરૂ થાય ! લંગડી….. મારી પ્રિય સખી ! આંગણમાં ઊતરે પછી એ એક વાર બારી તરફ અચૂક નજર કરે : જાણે મારી નજર સાથે નજર ના મેળવતી હોય ! ને પછી રોટલીના ટુકડા આરોગવા માંડે. પણ એમ ચૂપચાપ જમાય ?! આ તો લંગડીરાણી ! ખાતાં-ખાતાં ડોક ફુલાવે, ચોટલી ઊંચી-નીચી કરે, ફેરફુદરડી ફરે, કવ્વુડ કવ્વુડ કરીને કૈં કેટલાંય ગીતો ગાઈ નાખે લંગડી, એની મીઠી-મીઠી ભાષમાં !

હા, લંગડી ખૂબ મીઠાં ગીતો ગાય છે. બધાંને એ ભલે ‘કજિયાળી’ લાગતી હોય પણ મને તો એનાં ગીત મધુરાં લાગે છે. એ સાહસી અને નટખટ પણ ખરી જ ! એક પગ પર ઊભા રહેવું એ કાંઈ જેવી-તેવી વાત છે ?! યોગીઓ તો એક પગે ઊભા રહીને માત્ર તપ કરે છે પણ મારી લંગડી તો એક પગે નાચે પણ છે ! માથું હલાવી-ડોલાવીને એ એક પગે નાચતી જાય અને ધીમે-ધીમે તડકાનો મખમલી પડદો ખોલતી જાય….

રોટલીના ટુકડા ખતમ થાય એટલે એ પાણીના કુંડિયા પાસે પહોંચે. કુંડિયા પર બેસીને પહેલાં તો બે-ત્રણ વાર એમાં ચાંચ બોળીને પાણીને ‘ચેક’ કરે ! પછી મોજથી પાણીનો એક ઘૂંટળો ગળે ઉતારે ! ડોક ઊંચી કરી, આંખો બંધ કરીને કોઈક મંત્ર બોલતી હોય એમ એકાદ પળ એ થંભે ને પછી બીજો ઘૂંટડો ભરે ! ધરાઈને પાણી પીધા પછી થોડી વાર કુંડિયા પર બેસી રહે. આંગણામાં એક આંટો મારે ને પાછી કુંડિયા પાસે જાય. શાંત જળના દર્પણમાં એ ધ્યાનપૂર્વક પોતાનું રૂપ નીરખે ! ડોકને આમથી તેમ વાળી-વાળીને બાબરી વ્યવસ્થિત કરે. છાતી કે પાંખો પર કાંઈ કચરો-બચરો ચોંટેલ હોય તો શરીર ફુલાવીને ખંખેરી નાખે. બધું બરાબર લાગે એટલે ફરીથી એક વાર એ બારી તરફ જુએ ને પછી ફર્રર્રર્ર… કરતી ઊડી જાય….

લંગડી મારી સવારને સભર બનાવી જાય ! એ બપોરે અને સાંજે પણ આવે. આવે ત્યારે કલબલનો કક્કો તરત સંભળાય ! ક્યારેક રોટલીના ટુકડા વેરવામાં મોડું થયું હોય કે પાણી ચોખ્ખું ના હોય તો એ ‘કૂચીક કૂચીક ચીકૂ ચીકૂ…’ એમ બેસૂરા ગીતો ગાઈ-ગાઈને માથું પકવી નાખે ! મોટે ભાગે તો હું એને નારાજ ના થવા દઉં. મારી ગેરહાજરીમાં મા એને લાડ લડાવે. મારી જેમ જ માનેય લંગડીનો સથવારો ગમે. મોટે ભાગે બપોરે તો મા જ એની મહેમાનગતિ કરે. ખાલી માળા જેવું ઘર, લંગડીના કલબલાટથી હર્યુંભર્યું લાગે ! મૂળ તો એ લંગડી નહોતી. એક સાંજે શેરીના ખૂણા પરના ઈલેક્ટ્રિકના થાંભલા પર એ બે-ચાર સહિયરો સાથે બેઠી હતી. હું ફળિયામાં ખાટલે બેઠો, ચોપડી વાંચતો-વાંચતો થોડી વારે એને જોઈ લેતો હતો. એ કલબલ-કલબલ ગાવામાં મશગૂલ હતી. એવામાં અચાનક થાંભલા પર ભડકો થયો ! બે કાબરો તો ત્યાં જ ભડથું થઈ ગઈ ! એ ઊડતી-ઊડતી આવીને પડી છેક મારા પગ પાસે ! ‘ટ્રીચીક ટ્રીચીક…’ કરતી એ ચીત્કારતી હતી. એનું દુઃખ મારાથી જોવાયું નહીં. મેં એને હળવેકથી હાથમાં લઈ લીધી. પણ આ શું ?! એનો એક પગ શરીરથી નોખો પડી ગયો ! લોહી નીકળતું હતું. મારા ખોબામાં એ તરફડતી હતી. માએ તાબડતોબ એના પગની ખાલી પડેલી જગ્યામાં રૂનાં પૂમડાં ભરાવી દીધાં. થોડી વારે એ શાંત થઈ. મેં એને એક નાનકડા ટોપલામાં બેસાડીને ટોપલો ઓસરીમાં મૂક્યો. માએ એને રોટલીના ટુકડા અને બાફેલા ચોખા આપ્યા પણ એણે કશું ખાધું નહીં. ટોપલામાં એ નિમાણી થઈને બેઠી રહી. રાત આખી અમે અજંપામાં વિતાવી. વહેલી સવારે મેં જોયું તો ટોપલામાં એ શાંત બેઠી હતી. મારા જીવને ટાઢક થઈ.

દિવસ ઊગ્યો. નહાઈને હું ઓસરીમાં આવ્યો ત્યાં તો એ ટોપલામાંથી બહાર નીકળીને ભોંય પર બેઠી હતી. હું એની નજીક ગયો તો ઊડીને એ છેક ફળિયામાં ઝાડ પર પહોંચી ગઈ. મેં જોયું કે એક પગે બેસવામાં એને તકલીફ પડતી હતી. તેમ છતાં પ્રયત્નપૂર્વક પાંખો ફફડાવી-ફફડાવીને એ ‘બેલેન્સ’ કરતી હતી ! માએ ફળિયામાં રોટલીના ટુકડા વેર્યા. થોડી વાર પછી નીચે ઊતરીને એણે થોડું ખાધું ને પછી ઊડી ગઈ. મા અને હું, એની ચિંતામાં હતાં કે, હવે એનું શું થશે ? એક પગ વિના એને કેટલી મુશ્કેલી પડશે ! પણ અમારી ચિંતા અને ધારણા ખોટી પડી ! બપોરે એ પાછી આવી ત્યારે આનંદમાં હતી ! જાણે કશું બન્યું જ ન હોય એમ મોજથી રોટલીના ટુકડા અને ભાત ખાઈને એ પાછી ઊડી ગઈ ! બીજા દિવસની સવારે એ પાછી આવી ત્યારે તો ગીતો પણ ગાતી હતી ! ફરી પાછી સાંજે, કલબલનો રસ ઢોળવા એ હાજર થઈ ગઈ ! સાંજ, સવાર અને બપોર – એમ એનો આવવાનો ક્રમ નિયત થઈ ગયો. માએ એને લાડકું નામ આપ્યું – ‘લંગડી’.

આમ તો લંગડી નિયમિત આવે જ; પણ ક્યારેક એને આવવામાં મોડું-વહેલું થાય તો મારો જીવ થથરવા લાગે. એની તપાસ કરતાં, છેક પાછલા વરંડાના લીમડાની ડાળેડાળને હું જોઈ વળું. ત્યાંય લંગડી જોવા ન મળે તો ઈલેક્ટ્રિકના થાંભલે ને તાર પર નજર દોડાવું ! એની રાહ જોવામાં હું થાકું નહીં ! હું થોડો ઉદાસ થાઉં તો મા, મને આશ્વાસન આપે – ‘આ તો બધી અંજળની વાતું છે, દીકરા ! જેવું પંખીનું, એવું જ આપણા જીવતરનું ! ઘડીભરના મેળામાં મળવાનું ને પાછું ઘડીમાં વિખરાઈ જવાનું ! માયા રાખીએ તો આપણને જ દુઃખ થાય !’

….પણ લંગડીની માયા જ એવી છે કે મારું મન એમાંથી મુક્ત થઈ શકતું નથી ! ને આવી માયા, મારી સખી લંગડી પણ ધરાવતી જ હશે ને ?! મારી લાગણીનો પડઘો પાડતી હોય તેમ કાયમ, લંગડી જવાબ આપે છે : ક્વ્વુક ક્વ્વુક કૂચીક ચીક કૂચીક ચીક…


Email This Article Email This Article · Print This Article Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati

  « Previous પારેવા – ગિજુભાઈ બધેકા
પરીક્ષા – હરિશ્ચંદ્ર Next »   

15 પ્રતિભાવો : લંગડી – કિરીટ ગોસ્વામી

  1. ખુબ સુંદર વર્ણન….. શરુવાતમાં લાગ્યું કે કોઇ નવા જ પ્રકારના પક્ષીની વાત છે.

    ક્યારેક મને થાય કે ભગવાને બધા પ્રાણીઓને પક્ષીઓને અને વૃક્ષોને નામ સાથે ના ‘ટેગ’ સાથે આપવા જોઇએ. આપણને સામે મળે તો આપણે ઓળખીતો શકીએ!

  2. કિરીટ ભાઈએ લંગડી નું સરસ વર્ણન કર્યું . પહેલા ટાયટલ પરથી એમ લાગ્યું કે આ નાના બાળકોની રમત વિશે હશે પણ વધુ વાંચતા નવું જાણવા મળ્યું .

  3. preeti says:

    ખુબ જ સરસ લેખ છે. મને મારા લગ્ન પહેલા ના દિવસ યાદ આવી ગયા. અમારા ઘર માં પણ ચકલી હમેશા માળો બાંધતી હતી. અમે જયારે જમવા બેસીએ ત્યારે અમારી થાળી પાસે આવી ને પોતે પણ અમારી સાથે જમતી હતી.

    ખરેખર આ સંબંધ ખુબ જ સરસ હોય છે.

  4. Vipul Chauhan says:

    અદભુત નિરુપણ્.

  5. JyoTs says:

    ખુબ જ રસપ્રદ …..

  6. very long time i conect with this site dear bhu maza avi

  7. yogesh says:

    સરસ વાર્તા, પણ લન્ગડી ને બદ્લે બીજુ કોઇ નામ આપ્યુ હોત શીર્ષક્ નુ તો વધારે સુન્દર લાગત.

    આભાર્,
    યોગેશ્.

  8. nayan panchal says:

    એક લંગડી પણ કેટલો મોટો સંદેશ આપી જાય છે. જીવનમાં તકલીફો હોવા છતા પણ ખુશીથી રહેવાનુ. કાશ, ખોટા રોદણાં રડ્યા કરતા માણસો આવા મૂક જીવો પાસે કંઇક શીખી શકે.

    ખૂબ આભાર,
    નયન

  9. Jharna says:

    ‘આ તો બધી અંજળની વાતું છે, દીકરા ! જેવું પંખીનું, એવું જ આપણા જીવતરનું ! ઘડીભરના મેળામાં મળવાનું ને પાછું ઘડીમાં વિખરાઈ જવાનું ! માયા રાખીએ તો આપણને જ દુઃખ થાય !

  10. જય પટેલ says:

    આવી પડેલી મુશ્કેલીને સહજ સ્વીકારીને લંગડી કુદરતમાં ફરી પાછી ખોવાઈ ગઈ.

    મુશ્કેલીઓ વગર જીવન શક્ય નથી. આપત્તિઓને આશિર્વાદમાં પરિવર્તીત કરવા દ્રષ્ટિ હોય તો પછી
    જીવન આનંદ મંગલમ જ લાગે. લેખકનું નિરીક્ષણ અદભુત છે.
    આભાર.

  11. pragnaju says:

    લંગડીનુ સ રસ નીરુપણ

  12. headmaster saheb….tamari book mato me e vanchij 6 6ata ahin vanchi ne or khushi thai…

  13. યોગેસ બરબર સમ્જ્યો નથિ,લન્ગડિ એક્દમ્ સાચુ સિર્શક ચે

  14. Paras Bhavsar says:

    Really beautiful article…

  15. harubhai karia says:

    લન્ગદિ વાર્તા બહુ સરસ … મૌલિક અન્દ ફુલ્લ ઓફ પ્રેમ ફોર નાના પ્રાનિઓ તરફ્. વોન્દેર્ફુલ્
    હરુભૈ.

આપનો પ્રતિભાવ :

Name : (required)
Email : (required)
Website : (optional)
Comment :