માનવીના મન – સંકલિત

[‘જન્મભૂમિ પ્રવાસી’માંથી સાભાર.]

[1] ઉપરવાળો તો જુએ છે ને….. – ડૉ. અનુપભાઈ ભાયાણી

જ્યારથી અમારી બાજુના ફલૅટમાં રહેતા પડોશીને વિદેશમાં જોબ મળ્યો ત્યારથી તેમની પત્ની અને સ્કૂલમાં ભણતા પુત્ર સહિત ભારત છોડી વિદેશમાં ગોઠવાઈ ગયાં, પરંતુ આ ફલૅટમાં આવ્યાં પછી તેમની તરક્કી થઈ તેથી આ ફલૅટ કોઈને પણ વેચવાની તેમની તૈયારી નહોતી. બીજી બાજુ ફલૅટ પડ્યો પડ્યો અંદરથી ધૂળ ખાતો રહે એ પણ તેમને ગમતું નહોતું. તેથી અમારી કામવાળીને રોજ ફલૅટની સાફસૂફી કરતાં રહેવાની જવાબદારી સોંપતાં ગયાં. ફલૅટની ચાવીઓ અમને સોંપી. કામવાળી રોજ સવારના આવી અમારે ત્યાંથી ચાવીઓ લઈ ફલૅટ સાફ કરી નાખે અને ચાવીઓ પાછી અમને સોંપી દે. મહિનાના અંતે અમારા કૉમ્પ્લેક્સના બીજા એક બિલ્ડિંગમાં રહેતા તેમના સગા મારફત કામવાળીને નિયમિત પગાર મળતો રહે તેવી વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી.

કામવાળીની પ્રામાણિકતા અને નિયમિતતા જોઈ એક દિવસ અમારાથી તેને પુછાઈ ગયું, ‘ક્યારેક તું તેમનું ઘર સાફ ન કરે અને સીધી નીકળી જાય તો તેઓને શું ખબર પડવાની હતી ? આવો તને ક્યારેય વિચાર ન આવે ?’ તેણે કહ્યું : ‘ભાઈ, તેઓ ભલે અહીં નથી, પણ ઉપરવાળો ઈશ્વર તો જુએ છે ને ? મારે તેને જવાબ આપવાનો છે….’ ત્યારે મને યાદ આવ્યો ગીતાનો શ્લોક : ‘सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टः’ અને આ શ્લોકને કામવાળી જેવી સામાન્ય ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેતી બાઈએ પચાવી જાણ્યો. ખરેખર આ એક જ શ્લોક જીવનમાં ઊતરી જાય તો દેશને પાયમાલ કરી રહેલા ભ્રષ્ટાચારનો સહેલાઈથી અંત આવી જાય એમ નથી લાગતું ?

[2] ખોબલે ખોબલે પાણી – ભરત એસ. ભૂપતાણી

સુરેન્દ્રનગરના લખતર પાસે એક નાનકડું ગામ વટાવ આવે. મુખ્ય રસ્તો ત્યાંથી પસાર થાય અને દિવસમાં કેટલીય બસો ત્યાંથી પસાર થાય. પરંતુ ત્યાં પીવાનાં પાણીની સગવડ નહિ અને નાનકડું ધાબું કે રેસ્ટોરન્ટ પણ ન મળે. ટપાલ ખાતાના એક પોસ્ટમેન રોજ ગામમાં ટપાલ આપવા જાય ત્યારે તેમનું ધ્યાન જાય. ઉનાળાનો તાપ અને પાણીની તરસ. ક્યારેક તો નાનાં બાળકો પણ તરસે ઊભાં હોય.

આ જીલુભા નામના પોસ્ટમૅનને કંઈક કરવાનું મન થયું, પણ પોતે મામૂલી સરકારી નોકર અને પગારમાં તો માંડ ભરણપોષણ પૂરું થાય. એમાં એની વાત કોણ માને અને કોણ દાન આપે. તેના મનમાં વલોપાત ચાલતો હતો, પણ આખરે અડગ નિશ્ચયધારી જીલુભાએ પોતાનો નિર્ણય અમલમાં મૂક્યો. નાના પાયે પરબ ચાલુ થઈ ગઈ. લોકો પાણી પીતા જાય અને મનોમન આશિષ આપે. એકવાર ખબર પડી કે આ તો જીલુભાનું કાર્ય હતું. કોઈકે પૂછ્યું : ‘અલ્યા જીલુભા, આટલા ટૂંકા પગારમાં આ પરબ કઈ રીતે શરૂ કરી ?’ પહેલાં તો કંઈ કહ્યું નહીં. ત્યાર બાદ બહુ પૂછ્યું ત્યારે કહ્યું, ‘મને ચા-બીડીનું વ્યસન હતું. મન મક્કમ કરી અને આ વ્યસન છોડી દીધું અને દર મહિને ચા-બીડી પાછળ ખર્ચાતા પૈસા બચાવીને આ પરબ શરૂ કરી…’ જીલુભા જ્યારે ત્યાંથી નીકળે ત્યારે સૌને પરબમાંથી ખોબલે ખોબલે પાણી લેતાં જોઈને કંઈક કર્યાનો સંતોષ અનુભવે છે. ખરેખર, આવા જીલુભાને કારણે જ ધરતી ટકી રહી છે.

[3] મને ગમ્યું – શાંતિલાલ ગડા

થોડા સમય પહેલાં મારે કોઈ કામ પ્રસંગે યુનિયન બૅન્ક ઑફ ઈન્ડિયાની ચર્ચગેટ શાખામાં જવાનું થયું. બૅન્ક 10:30 વાગ્યે શરૂ થાય છે અને હું જ્યારે ત્યાં 10:25 વાગ્યે પહોંચ્યો ત્યારે મારા જેવા પાંચ-દસ ગ્રાહકો ત્યાં હતા, જે બૅન્ક ખૂલવાની મારી જેમ પ્રતીક્ષા કરી રહ્યા હતા. ત્યાંના વૉચમૅને અમને બધાને ઊભા થવાનું અને શાંત રહેવાનું કહ્યું અને તરત બૅન્કની મ્યુઝિક સિસ્ટમમાં પ્રાર્થના શરૂ થઈ ગઈ. આશરે પાંચેક મિનિટ ચાલેલી પ્રાર્થનામાં બૅન્કના કર્મચારીઓ અને ઉપસ્થિત ગ્રાહકો સામેલ થયા. પ્રાર્થના પતી એટલે દરેક કર્મચારી પોતાની કામની જગ્યાએ હાજર થઈ ગયો. આમ, દિવસની શરૂઆત પ્રાર્થનાથી કરીને વાતાવરણ મંગલમય બનાવવાનો બૅન્કનો અભિગમ મને ખૂબ જ ગમ્યો.

[4] ખાલીપો – ક્રિષ્ના ચિતલિયા

મારા લગ્નને 25 વર્ષ થયાં અને મને 50. મારા પતિને કોઈ ભાઈ નહીં એટલે એ તો ખબર જ હતી કે સાસુ-સસરાને સાચવવાની જવાબદારી તો અમારી જ છે. હું લગ્ન કરીને આવી ત્યારે દરેક સ્ત્રીની જેમ નવો પરિવાર, નવી રીત-રસમ, અલગ વિચારધારા અને નવી જગ્યા સાથે મારી જાતને અનુકૂળ થતી રહી. આ બધી મુશ્કેલીઓ ફક્ત પતિના સ્નેહભર્યા સહચર્યને કારણે વરાળની જેમ બાષ્પીભવન થઈ જતી. હું થોડા જ સમયમાં પામી ગઈ કે મારા પતિને ખુશ કરવાનો સરળ રસ્તો તેનાં મા-બાપ થકી છે. તેનાં મા-બાપનું માન જાળવવામાં મને મારા પતિ તરફથી અનેકગણું મળી જતું. શરૂઆતમાં હું મારી ફરજના ભાવે તેમનું ધ્યાન રાખતી ગઈ. વર્ષો પછી પણ ફરજ ફરજ જ રહી. ક્યારેય એ સહજ પ્રેમ ન બન્યો અને હંમેશાં ફરજનો થાક લાગે, પ્રેમ તો થાક ઉતારે. ખોટું નહીં કહું પણ હું અંદરખાને વિચારતી કે હવે આ વૃદ્ધ સાસુ-સસરા કેટલો વખત જીવવાના છે. પછી મને કોણ કહેનાર છે, ત્યારે જ હું મુક્તિનો શ્વાસ લઈ શકીશ.

ગરમ સ્વભાવના સસરા અવસાન પામ્યા એટલે મારો ઘણો ભાર ઓછો થઈ ગયો. સાસુ તો બિચારા રાંક સ્વભાવના, મને કોઈ રોકટોક ન હતી. ઘરના દરેક નિર્ણય હું લેતી અને મારી ઈચ્છા મુજબ ઘર ચલાવતી. સાસુ તો સોફા પર બેસી તેના પાઠ વાંચે. મંદિરમાં જાય, નહીં તો તેના રૂમમાં જઈ સૂઈ જાય, પણ તો પણ ઘણી વાર મને તેમની ઘરમાં હાજરી ખટકતી. તેમનાં પાઠનાં પુસ્તકોનો પસારો, પાછું જ્યારે જુઓ ત્યારે તેમનું અલગ મોળું ખાવાનું બનાવવાનું અને તેમની કાયમી શરદી વારેવારે રૂમાલથી નાક સાફ કરે અને એ રૂમાલ કમર પર ભરાવે અને એવા હાથ બધે લગાડે. બધાને ફોન પર ઘરે આવવાનો આગ્રહ કરતા હોય. એમને તો બધા સાથે ગપાટા મારવાની મજા, પણ જોતરાવું તો મારે પડે ને ! કોણ જાણે હજી કેટલાય ઢસરડા મારા જીવનમાં લખાયેલા છે. હજી તો હું આ પળોજણમાંથી પરવારી નથી ત્યાં થોડા સમયમાં મારા દીકરાના લગ્ન થશે. પાછું મારે તેની વહુનું મન સાચવીને રહેવાનું ! કોણ જાણે સંપૂર્ણ મુક્તિનો શ્વાસ ક્યારે લઈશ.

અને ભગવાને પણ જાણે એ સાંભળી લીધું હોય તેમ એ દિવસ પણ આવી ગયો. સાસુ અચાનક જ પરલોક સિધાવી ગયાં. હું સંપૂર્ણપણે સ્વતંત્ર બની, પણ હું સાચે સ્વતંત્ર થઈ શકી ? હવે પહેલાંની જેમ સાંજના નિશ્ચિંત મને બહાર નીકળી નથી શકાતું. રસોઈવાળા બેનનો સમય સાચવવાનો હોય. ઘરકામ કરવાવાળો મોડો વહેલો થાય ત્યારે ગમે તેટલું મોડું થતું હોય પણ ઘર મૂકીને જવાય નહીં. વચ્ચે વ્યવહારમાં અમે કુટુંબના વડીલની સાદડીમાં સમયસર ન પહોંચ્યા તો ટોણા સાંભળવા પડ્યા કે આટલા મોટા થયા તોપણ ખબર નથી પડતી કે દુઃખમાં બધાની પડખે ઊભાં રહેવું જોઈએ !

અને જ્યારે એક દિવસ મને અચાનક તાવ આવી ગયો ત્યારે હું ઘરમાં એકલી. ઊભા થવાની મારામાં જરાય તાકાત નહીં. ન કોઈ અડધો કપ ચા બનાવી દેવાવાળું ઘરમાં કે ન કોઈ પોતા મૂકવાવાળું. રાત સુધી મારા પતિ અને દીકરો ન આવ્યા ત્યાં સુધી ફફડતી રહી. ત્યારે મને મારા સાસુ બહુ યાદ આવ્યાં. અરે એ હોત તો ગરમ આદુવાળી ચા અને પૌંઆ બનાવી દેત અને કપાળે હાથ ફેરવતા મારી બાજુમાંથી ખસર નહીં ! હવે સોફો ખાલી જ હોય છે. કોઈ પસારા નહીં, કોઈ અલગ ખાવાનું નહીં બનાવવાનું. રસોઈ તો ઘડીકવારમાં નિપટી જાય. આમ હું મુક્ત છું પણ હૃદયમાં એક ખાલીપો છે કે મને સાચા હૃદયથી હૂંફ આપનાર, પ્રેમ આપનાર, મારું હિતચિંતક ચાલ્યું ગયું, જે જગ્યા જીવનપર્યંત નહીં ભરાય.

[5] ગુસ્સાની કિંમત – અનુ. કાન્તિ પટેલ ‘અનામી’

પતિ-પત્નીનાં લગ્નજીવનની સુવર્ણજયંતીની ઉજવણીને હજી એક વર્ષ પણ માંડ થયું હતું. તે વખતે મિત્રો, સ્નેહીઓએ સફળ લગ્નજીવનની ઉજવણી માટે એક નાનકડો સમારંભ પણ રાખ્યો હતો. પચાસ વર્ષના એકધારા, પણ શાંત અને પ્રસન્ન દાંપત્યજીવનનું રહસ્ય જાણવા ચાહ્યું હતું. પત્નીએ તો હળવું હસીને એનો જવાબ આપવાનું ટાળ્યું હતું, પણ પતિદેવથી બોલ્યા વિના ન રહેવાયું : ‘અમે બંને એકબીજાને વિશ્વાસમાં લઈને જ દરેક કામ કરીએ છીએ. અસંમતિના પ્રસંગે વિચારવિનિમય કરી નિર્ણય લઈએ છીએ. એકબીજાથી કોઈ વસ્તુ છુપાવતાં નથી. અમારી અતીતની ખાનગી વાતો પણ અમે એકબીજાને જણાવી દીધી છે અને સ્વીકારી લીધી છે.’

પતિદેવે એક વાત તેમના સ્નેહીઓને નહોતી જણાવી. પત્નીના કબાટમાં લાકડાની એક પેટી હતી, જેને હંમેશાં તાળું લગાડેલું રહેતું. પત્નીએ પતિને કહ્યું હતું કે આ પેટી ખોલવાનો ક્યારેય પ્રયત્ન કરવો નહીં, તેમ આમાં શું છે એવો પ્રશ્ન પૂછવો નહીં. પતિએ આ બાબતને ગંભીરતાથી લઈ પત્નીની ઈચ્છા અનુસાર એને વિશે ચુપકીદી સેવી હતી.

એકાએક પત્ની ગંભીર રીતે બીમાર પડી ગઈ. ડૉક્ટરે જણાવી દીધું કે તેની બચવાની કોઈ આશા નથી. આ પછી બંને જણાએ એકમેકને કરવા જોઈતા બધા જ ખુલાસા કરી લીધા. પત્નીએ પતિને પેલી પેટી લઈ આવવાનું કહ્યું. તેની ચાવી જ્યાં સંતાડી હતી ત્યાંથી તે લાવીને પેટી ખોલવાનું કહ્યું. પતિએ તે ઉઘાડી તો તેમાં મોતીના ભરતકામવાળી બે સુંદર ઢીંગલીઓ હતી. તે ઉપરાંત પાંચ-દસ-સો રૂપિયાની નોટના થોકડા તથા મોટી સંખ્યામાં સિક્કા હતા. એકાદ કલાકની મહેનતને અંતે પતિદેવે એની ગણતરી કરી તો તે પૂરા પંચાણું હજાર રૂપિયા ઉપરાંતની રકમ થતી હતી ! તેણે બાવરા બનીને પૂછ્યું : ‘આ બધું શું છે ?’
પત્નીએ કહ્યું : ‘આપણાં લગ્ન થયાં ત્યારે મારી માતાએ કહ્યું હતું કે લગ્નજીવનને સફળ બનાવવું હોય તો ધણીની સામે દલીલ કરવી નહીં. જે કહે તે ચૂપચાપ સાંભળી લેવું. તને જો ગુસ્સો આવે તો ઢીંગલી ગૂંથવા બેસી જાવું. પતિ આ સાંભળીને ગળગળા થઈ ગયા. બૉક્સમાં બે ઢીંગલીઓ અકબંધ પડી હતી. મારી પત્નીને આટલાં વર્ષોમાં મારી પર માત્ર બે વાર ગુસ્સો આવ્યો છે એમ જાણી તેને પોતાની જાત પર ગર્વ થયો, પછી તેણે પૂછ્યું : ‘આ આટલા બધા પૈસા આમાં કેમ છે ?’
તેણીએ ઠંડે કલેજે જવાબ આપ્યો : ‘બાકીની બધી ઢીંગલીઓ મેં વેચી દીધી તેની જમા થયેલી આ રકમ છે.’


Email This Article Email This Article · Print This Article Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati

  « Previous સમાજને સ્વસ્થ રાખનાર અદશ્ય પાત્રો – હરેશ ધોળકિયા
સાચી નિવૃત્તિ કોને કહેવાય ? – કાન્તિલાલ કાલાણી Next »   

15 પ્રતિભાવો : માનવીના મન – સંકલિત

  1. Shivaji Vagh says:

    પાચેય ક્રુત ખુબ જ સરસ

  2. sima shah says:

    દરેક લેખ બહુ જ સરસ, પણ ચોથો અને પાંચમો વિશેષ ગમ્યા.

  3. ખુબ સુંદર સંકલન

  4. NITIN PATEL says:

    દરેક લેખ ખુબજ સુન્દર અને અતિ સરલ.

  5. Rajesh Pagi says:

    ગુસ્સાની કિંમત – ખુબજ સુંદર

  6. વાહ…બધા જ પ્રસંગો સુંદર છે..છેલ્લો તો એકદમ ભાવુક છે.એ વધારે ગમ્યો

  7. કુણાલ says:

    all are like pearls !!

    last one made me laugh suddenly after serious reading of earlier 4.. 😀

  8. Rupal says:

    All of them are very good. Last one I liked it most.

  9. jyoti says:

    દરેક લેખ ખુબજ સુન્દર પણ ગુસ્સાની કિંમત – ખુબજ સુંદર

  10. hmehta says:

    all articles are nice but last one i like most .

  11. pragnaju says:

    મન અંગે પ્રેરણાદાયી વિચારોનુ સુંદર સંકલન

  12. Preeti says:

    સુંદર સંકલન

  13. PIYUSH says:

    ઉપરવાળો તો જુએ છે ને….. – ડૉ. અનુપભાઈ ભાયાણી
    નૈતિકતા કોઈની જાગીર નથી, સાચી અમિરી નૈતિકતામાં જ છે.

    ખોબલે ખોબલે પાણી – ભરત એસ. ભૂપતાણી
    કોઈપણ સેવા નાની નથી, સેવાનું વૃક્ષ પાંગરતા સમય પણ લાગતો નથી. ધીરજ અને શ્રધ્‍ધા સેવાના ખાતર-પાણી છે.

    ખાલીપો – ક્રિષ્ના ચિતલિયા
    માનવી – માનવીથી દુર થતો ગયો તેમ તેમ સ્‍વ નો ડર વધુ ઘેરો બનતો ગયો છે.

    ગુસ્સાની કિંમત – અનુ. કાન્તિ પટેલ ‘અનામી’
    પ્રેરણાત્‍મક.

    મને ગમ્યું – શાંતિલાલ ગડા
    પ્રાર્થના એ શુધ્‍ધ શ્વાસ લેવાની ક્રિયા માત્ર છે.

  14. (1) ઉપરવાળો તો જુએ છે ને…..
    Very nice moral. Through this simple incidence the Author has tried to bring such a good point. I am honest most of the times, but as a human being, sometimes I also get a thought of saving in anyway that I can and at such moments I remember the same thing ‘પણ ઉપરવાળો ઈશ્વર તો જુએ છે ને ? મારે તેને જવાબ આપવાનો છે….’ and avoid doing anything wrong. I completely agree with the last three lines too: “મને યાદ આવ્યો ગીતાનો શ્લોક : ‘सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टः’ અને આ શ્લોકને કામવાળી જેવી સામાન્ય ઝૂંપડપટ્ટીમાં રહેતી બાઈએ પચાવી જાણ્યો. ખરેખર આ એક જ શ્લોક જીવનમાં ઊતરી જાય તો દેશને પાયમાલ કરી રહેલા ભ્રષ્ટાચારનો સહેલાઈથી અંત આવી જાય એમ નથી લાગતું ?” We can avoid doing all wrong deeds if we keep reminding ourselves that there is a 24-hour live camera (in the form of God) who is keeping an eye on each and everything that we do. Someone is watching us all the time – this thinking and rememberance alone can help us be a better human being and eventually we end up living in a corruption free environment where everyone is just worrying about doing the betterment for others. Thank you Dr. Shri Anup Bhayani for passing this wonderful message.

    (2) ખોબલે ખોબલે પાણી
    Good inspiring story again. It proves the saying “Where there is a will, there is a way.” These kind of deeds do not help in earning money, but we get immense satisfaction and pleasure inside our hearts on helping others without expecting anything in return. I have not done great deeds, but have tried to help some people in some way that I could and I got good wishes from them. I cannot describe the happiness of the moment when I got good wishes straight from their hearts. It is a wonderful feeling always. Thank you Shri Bharat S. Bhuptani for sharing this thought-provoking incidence.

    On this note, I would say ReadGujarati.com is also a similar kind of effort by Mrugeshbhai. His aim is to keep Gujarati literature alive and promote good literature for the betterment of society, to help us get some peace in our hectic lives and to help us know and maintain our cultural values by giving us the best literature to read and implement it in our daily lives in the best possible way we can. Thank you Mrugeshbhai for giving us this platform. All your work is highly appreciated.

    (3) મને ગમ્યું
    Simple, but good one. Starting morning with Prayer really makes the mind so peaceful and we enjoy whole day after that. I have never heard before that in Bank also they say morning Prayer, so nice to know that it is happening at some place. All the Banks and all other places where this tradition is not prevalant, should adopt this. Thank you for sharing this with us Shri Shantilal Gada.

    (4) ખાલીપો
    Very true. Sometimes we feel that our dear ones (like in this story) are a burden to us, but once they are not there, we really start missing them and understand their real importance, but by that time, it is too late.
    “આમ હું મુક્ત છું પણ હૃદયમાં એક ખાલીપો છે કે મને સાચા હૃદયથી હૂંફ આપનાર, પ્રેમ આપનાર, મારું હિતચિંતક ચાલ્યું ગયું, જે જગ્યા જીવનપર્યંત નહીં ભરાય.”
    We all must learn from this story that value the people and relationships that we have in life. Try to look all the positive things that we can and we will know their importance. When we do not like someone (just like in this story), we should think, what will happen if they do not exist? And we will get an answer and understand their importance. In actual, the burden that we get from them is very less in compared to the value they give us.

    (5) ગુસ્સાની કિંમત
    Funny…Unexpected ending…Good one. If we find some or the other productive way to pass on our anger, we would definitely stay happy in life. Thank you for sharing this Shri Kanti Patel ‘Anami’.

    Overall, very good collection. Thanks!

  15. gita kansara says:

    દરેક પ્રસન્ગમાથેી પ્રેરના લઈ જિવન સાર્થક કરવા કતિબધ્ધ બનવા પ્રયત્ન કરેીશુ.
    બોધનાત્મક લેખનુ સન્કલ ઉત્તમ્.

આપનો પ્રતિભાવ :

Name : (required)
Email : (required)
Website : (optional)
Comment :

       

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.