કન્યાદાન – ઉષા રજનીશ શર્મા

[‘અખંડ આનંદ’ જુલાઈ-2011માંથી સાભાર.]

સવારના નવ વાગ્યા નથી ને નાથી શાકવાળીની લારી આવી જ જાય. તેના લાંબા લહેકાથી અમે બધાં શાક માટે નીચે આવી જ જઈએ. શાક માર્કિટ કરતાં રૂપિયો વધારે જ હોય પણ શાક એકદમ તાજું ને લીલું હોય. કોઈ બહેન ભાવની રકઝક કરે તો નાથી તરત જ માની જાય : ‘લો બહેન, તમે બોલ્યાં તે પ્રમાણે જ તોળ્યું છે. આનંદથી ખાશો તો મને યાદ કરશો.’ કહીને લેનારની ઝોળીમાં નાખે.

અમારી સાથે રહેતાં શાંતામાશી પૂછે, ‘કેમ, અલી નાથી, બજારમાંથી લાવીને અમને આપું છું ને ?’
‘ના હો બેન, મારા ઘર પછવાડે મોટો વાડો છે. વાડામાં મેં અને મારા દીકરા જીવાએ કાળી મજૂરી કરીને પકવેલું શાક છે. કૂવામાંથી પાણી સીંચીને શાકભાજીને પાયું છે હોં.’
‘નાથી જીવાને પરણાવ્યો કે નહીં ?’
‘હોં વે ગઈ સાલ જ પરણાવ્યોને. વહુ નર્મદી એના કાકાને ઘેર છે. હજુ આણું આવતે મહિને કરશે ત્યારે મારો દીકરો જઈને લઈ આવશે.’
‘ને પછી તો તું શેઠાણીની માફક બેસીને વહુ પર હુકમ કરતી રહીશ ને ?’ કોઈ બહેને મશ્કરીમાં પૂછ્યું.
‘ના રે બોન, વહુને શું ગદ્ધાવૈતરું કરવા લાવું છું ? એ એને તો હું પેટની દીકરીની માફક રાખીશ. બિચારીને મા-બાપ તો છે નહીં. કાકા-કાકીએ જ ઉછેરી છે. પૂમડા જેવી વહુની ‘મા’ બનીને રહીશ હોં.’ પ્રશ્ન પૂછનારની સામું જોઈ લટકો કરતાં નાથી બોલી.

આજકાલ કરતાં ત્રણ મહિના થઈ ગયા. નાથી આવતી બંધ થઈ ગઈ. અમે ફલૅટવાળાં એની રાહ જોઈ થાકી ગયાં પણ ના દેખાઈ. અમે વિચાર્યું મરી ગઈ હશે ? ક્યાંક ભાગી ગઈ કે શું ? એમની તો એ જ સમસ્યા હોય ને ? ગરમીના દિવસોમાં અચાનક બપોરના બે વાગ્યાના સુમારે ફલેટ આગળ નાથીનો લહેકાબંધ અવાજ સંભળાયો : ‘એ ઈ તાજાં ચીભડાં ટેટી રસદાર તરબૂજ લેજો મારી બેનો, મીઠા મધ જેવાં તરબૂજ લેજો. ગરમીનો દુશ્મન લેજો.’ અને ફટાફટ અમારા ફલૅટોની બારીઓ ઊઘડી ગઈ. ‘અરે નાથી આવી, નાથી આવી…’ કરીને ઘરના દરવાજાને તાળું મારી અમે બધી જ બહેનો લગભગ તેને ઘેરી વળી. ‘અરે અલી, ક્યાં ભાગી ગઈ હતી ?’ શાંતામાસીએ એને પૂછ્યું. એટલે નાથીએ એનો છેડો માથે ખેંચીને લગભગ પોક મૂકીને રડવા માંડ્યું. શાંતામાસી તો છોભીલાં પડી જ ગયાં. અમે પણ અવાચક જેવાં થઈ ગયાં કે કોઈ ભૂલ ભરેલો પ્રશ્ન અમે કર્યો કે શું ?
‘બેન, મારું તો જીવન રોળાઈ ગયું. તમે કહો છો ભગવાન છે. પણ અમારા ગરીબો માટે નહીં તમારા જેવા તાલેવંત માટે જ પ્રભુ છે. નહીં તો બે મહિનાના પરણેતરવાસમાં મારી પૂમડા જેવી નર્મદી વિધવા ના થાય હોં.’
‘અરે શું થયું તારા જીવનમાં ? એવી તે શી ઘટના ઘટી ?’ અમારામાંથી એક શિક્ષિકા બહેને પ્રશ્ન કર્યો. અમે નીચે વાળા ફલૅટના બહેનને ઘેરથી પાણીનો પ્યાલો લાવી એને પાણી પિવડાવ્યું ને નજીકના ઓટલા પાસે દોરી ગયાં. એની જીવનઘટના સાંભળવા બધાં કાન સરવા કરીને બેસી ગયા.

‘બેન, જીવો નર્મદીને એના કાકાને ઘેરથી લઈ આવ્યો. જીવો ને નર્મદી આનંદથી રહેતાં હતાં. મારી આંખ પણ રૂપાળી વહુને જોઈને ઠરતી હતી. વહુ પણ કેવી ગુલાબના ગોટા જેવી. કામઢી પણ એટલી જ. ત્યાં કાળ સામો આવ્યો. એક દાડો જીવો ખેતરેથી આવતો હતો ને હડકાયા કૂતરાએ બચકું ભર્યું. તે ઘેર આવ્યો તો ખરો પણ કૂતરાનું ઝેર એવું શરીરમાં ફેલાઈ ગયું કે જીવો થોડી જ વારમાં ભૂરો થઈ ગયો. વૈદને બોલાવીને બતાવ્યું તો કહે કૂતરાનું ઝેર ઓછું હોત તો હડકવા લાગત પણ કૂતરાનું ઝેર ઘણા પ્રમાણમાં શરીરમાં ફેલાઈ ગયું છે. તેથી મરણ થયું. નર્મદા સામું તો મારાથી જોવાતું નોતું. કાળા ગવન પહેરવાનાં, ચાંલ્લા વિનાનું કપાળ ને લાલ બંગડી વિનાના ધોકા જેવા હાથ જોઈ મારું હૈયું ફાટી જતું પણ શું કરું ? જ્યાં ભગવાન જ રૂઠ્યો ત્યાં મારો તો બધામાંથી રસ ઊડી ગયો. વાડો ને શાકભાજી તો ભુલાઈ ગયાં.

ત્યાં ડૂબતાને તરણું મળે તેમ એક દા’ડો મારી માશીની દીકરી ગોદાવરી મારે ઘેર આવી. બોલી, નાથી આમ ને આમ નર્મદીને આખી જિંદગી અડવી રાખવી છે કે એના જીવતરનો વિચાર કરવો છે ? મેં કહ્યું, ગોદાવરી, પણ આ મારી નર્મદીનો હાથ કોણ ઝાલે ? ને એમાં વળી નાતવાળા ધમાલ કરશે, જો મેં નર્મદીનું કોઈ ઠેકાણું પાડ્યું તો. મારી બહેન ગોદાવરી છે આમ તો હિંમતવાળી. કહે કે નાતવાળા ગયા ચૂલામાં. આ છોડી છે હજુ બાળક અને ગામનો ઉતાર કોઈ કાળુ કરશે તો એનું જીવન તો નરક બનશે ને ? મેં પૂછ્યું કે તો બહેન શું કરું ? મારો જુવાન દીકરો ફાટી પડ્યો. મારી તો બુદ્ધિ જ બેર મારી ગઈ છે. ગોદાવરી બોલી- જો નાથી, એક છોકરો છે મારી નજરમાં. મારી જેઠાણીનો ભાઈ. શહેરમાં પોસ્ટ ખાતામાં છે. ભણેલો છે. માબાપ વગર ઊછર્યો છે. સરકારી નોકરી છે. નર્મદીનું હું ત્યાં ગોઠવી આપું પણ તારી મરજી હોય તો. પછી નર્મદાને પૂછીશું. બોલ શું જવાબ છે ? મેં કહ્યું : ‘હા બોન ! ચાલો ને હું તૈયાર છું. ક્યાં જવાનું છે ?

બીજે દિવસે હું ને ગોદાવરી શહેરમાં જવાની બસમાં બેસી ગયાં અને અરજણભાઈને ઘેર ગયાં. અરજણ તે વખતે ઘરમાં જ હતો. મારી બેને એની સાથે ઓળખાણ કાઢી ને વાતો કરવા માંડી. વચ્ચે વચ્ચે એના લગ્નના ઈશારા પણ કરતી. અરજણને છેલ્લે સીધો પ્રશ્ન પૂછીને જાણી લીધું કે અરજણને પરણવાનો વિચાર છે. પણ કોઈ કન્યાનું માગું હજુ સુધી આવ્યું નથી. મારી ગોદાવરીને એ જ જોઈતું હતું, એણે તો સીધું જ પૂછ્યું, બોલ ભાઈ અરજાણ, એક કન્યા છે. તારાં ઘડિયાં લગ્ન લઈએ પણ એ મહિનો લગ્નસુખમાં રહી હવે વિધવા થઈ છે. જો તારી મરજી હોય તો હા બોલ નહીં તો ના બોલ. આ મારી નાની બેન નાથીની જ વહુ નર્મદા છે. તારી મરજી હોય તો જ, પરાણે નહીં હોં. અરજણે હસીને કહ્યું, ‘માશી, તમે ગોઠવશો તે વાત ચોક્કસ જ હશે એમાં મને શંકા નથી. ને બેનો, હું તમને કહું, મારી ગોદાવરી દસ દાડામાં તો શહેરમાં મને ને નર્મદાને લઈ ગઈ અને શંકરના મંદિરમાં અરજણ અને નર્મદાને મીંઢળ પણ બંધાવ્યાં. શંકરપાર્વતીની જોડીને એમના ઘરમાં મૂકી ને અમે બન્ને બેનો પાછી ગામમાં આવી. બેન, મારી પાસે બે તોલાનો અછોડો હતો તે નર્મદાને કન્યાદાનમાં દઈ દીધો અને અરજણ ને ઘડિયાળ લાવી દીધું. મારે તો દીકરીને વળાવી એવું જ માનવાનું. મારે દીકરી નો’તી તે ભગવાને મને જીવાની વહુને મારી દીકરી બનાવી દીધી.’

નાથીની વાતથી અમને કોઈ સામાજિક ચિત્ર જોતાં હોઈએ તેવો ભાસ થયો. દરેકની આંખોમાં આંસું આવી ગયાં. એ નર્મદાના લગ્નનાં હતાં કે પછી નાથીના દુઃખના ભાગીદાર તરીકે હતાં તેની તો મને ખબર નથી. અંતે મને લાગ્યું કે નાથીનું તો એ સાચું જ ‘કન્યાદાન’ કહેવાય !


Email This Article Email This Article · Print This Article Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati

  « Previous વિચારબિંદુઓ (ભાગ-4) – મૃગેશ શાહ
ગુજરાતી ભાષા અને સાહિત્ય : આપણી અસ્મિતા – દક્ષા વ્યાસ Next »   

47 પ્રતિભાવો : કન્યાદાન – ઉષા રજનીશ શર્મા

  1. trupti says:

    સુંદર વાર્તા.

  2. Harsh says:

    ખુબ સરસ…………

  3. Uma says:

    બહુ સરસ વાર્તા…

  4. kumar says:

    Awesome….that is how society should be….

  5. સુંદર વાર્તા

  6. ankit shah says:

    i wish our so called literate society can also be like this..

  7. i.k.patel says:

    ખુબ સરસ અને સુંદર વાર્તા.

  8. Sejal says:

    So touchy

  9. piyush says:

    આજના સમયમાં સાહજીકતાથી પુન:લગ્‍ન જે રીતે જેમને નિમ્‍ન સ્‍તરનો સમાજ ગણવામાં આવે છે તેવા સમાજને વાર્તા સ્‍વરૂપે અંકિત કર્યા છે તે બદલ ખુબ ખુબ અભિનંદન.

  10. Labhshankar Bharad says:

    પ્રેરણાત્મક સરસ વાર્તા, ધન્યવાદ- ઉષાબેન !

  11. Das... says:

    Nice story.

  12. કહેવાતા શિક્ષીત સમાજને, અભણ વર્ગ ર્પાસે શીખ મળે એવી સુદર વાર્તા.

  13. JyoTs says:

    પ્રેમ ની ભાષા એ તો મન જ જાને….નાથી ના મન મા પ્રેમ નુ ઝરણુ વહેતુ હતુ…….

  14. nirav says:

    ખુબ જ સરસ. લેખિકા ને અભિનન્દન

  15. ભાવના શુક્લ says:

    મહેનતુ ભોળા માનવીઓની કોઠાસુઝ અને લાગણીઓ સમજવા, જાળવવાની અને નિભાવવાની આ નિરાળી શિખ વાર્તાના શિર્ષકને સાર્થક કરે છે..

  16. mala says:

    સુંદર વાત………………………

  17. mahendra says:

    ઘણી સરસ વર્તા લખૈ છે તમે તો વાચવાનિ મજા અવિ ગઈ

  18. RANJIT ZALA says:

    KANAYADAN VARTA KHAREKHAR KHUB SARAS CHHE NATHI NI AA GATANA STYAGATANA HATI GARUR THI EMAIL DWRA JANAVASO AA VARATA MO MAMATA NATHI NI CHHLKAI AAVE CHHE

    RANJIT ZALA
    AT:GAUCHAR NA MUVADA
    TA:KAPADVANJ
    MO:8469205455

  19. rachana says:

    સરસ વાર્તા

  20. Tarang Hathi says:

    ખૂબ સરસ વાર્તા., વાર્તાની મધ્યમાં મેં જે કલ્પ્યું તે જ થયુ એટલે વધારે આનંદ આવ્યો. અભિનંદન ઉષાબેન
    અને મૃગેશભાઇ તમને ભુલાય.

    ફરી આવી સમાજની આંખો ઉગાડતી વાર્તાઓની વાટ જોશું.

    તરંગ હાથી, ગાંધીનગર.

  21. Tejal amin says:

    It’s such a good stories. I was cry when I read this stories. I think this is real kanyadan

  22. niti says:

    so nice story

  23. Vikas Nayak says:

    અતિ સરળ છતા હ્રદયસ્પર્શિ …

  24. Nikunj kalariya says:

    nice 1
    i have to thnx
    well done
    thnx

  25. Kanak says:

    Good story….nathi jeva abhan lokonej samaj no dar nathi hota apda jeva kehvata ujaliyat..lokoj potani pela samaj nu vichare 6e

  26. hiren says:

    ખુબ સરસ

  27. hemali says:

    very nice story. it’s a heart touching story.

  28. Vipul says:

    ખુબજ સરસ અન્ત .

  29. Hema says:

    એકદમ સરસ અને ભાવાત્મક .

  30. i.k.patel says:

    ગામડા ના માણસો ભણેલા ન હોય પણ તેના માં ગણતર વધારે હોય છે.

  31. Bijal says:

    આનુ નામ ગનતર્

  32. this story is very beutiful and interesting. i like this story.

  33. this story is very beautiful and i like this story.

  34. Shilpa Panchal says:

    ખુબ જ સરસ્

  35. Hasmukh Sureja says:

    ખુબ સરસ……….

  36. Vaishali Maheshwari says:

    Wonderful story. Heart-touching and inpirational. Enjoyed reading it. Thank you for sharing this with us.

  37. varsha says:

    it inspired me a lot to do something for women in the society..

  38. અત્યારે તો પોતાનિ સગિ મા પાસે પન દિકરિ માતે આતલુ વિચારવાનો સમય ક્યા ચ્હે ? ત્યા આ નાથિ તો અભન સાસુ થઈને દિકરાનિ વહુ નો ભવિશ્યનો વિચાર કર્યો …! ખરેખર ખુબ…………… ખુબ …….. સરસ .

  39. niketa telang says:

    ખુબ જ સરસ્

  40. deepa says:

    really heart touching story
    superb

  41. charmi sheth says:

    nice story

  42. gita kansara says:

    સરસ ર્હ્દય્સ્પર્શેી કહાનેી.આધુનિક સમાજ્ને અભન નાથેીનુ પાત્ર કેવો સચોત ધારદાર
    સન્દેશ આપે ચ્હે.

  43. shweta makwana says:

    very nice story in today’s time such type of person are not in our SAMAJ

  44. pragnyabhatt says:

    મસ્ત વાર્તા સાવ સેીધાસાદા માનસોનેી અસામાન્ય સમજ ને દાદ દેવેી રહેી ઉશાબેનને
    અભિનન્દન્.સમાજ્ને આવેી વાતોનેી જરુર ચ્હે,

આપનો પ્રતિભાવ :

Name : (required)
Email : (required)
Website : (optional)
Comment :