તોફાની બાળક વધુ તોફાની કઈ રીતે બને છે ? – ડૉ. રઈશ મનીઆર

[‘સંપર્ક’ સામાયિકમાંથી સાભાર.]

જીવંત તાંડવ સમાન તોફાની બાળકો સૌએ જોયાં હશે. ક્યાં નવું જન્મેલું ભોળપણ અને કુતૂહલથી ભર્યું ભર્યું નવજાત બાળક અને ક્યાં જીદ, હઠ અને તોફાનથી ઘરને ગજવતું બાળક ! આ બાળકને કોણે તોફાની બનાવ્યું ? અથવા કહો કે એક તોફાની બાળક કઈ રીતે વધુ ને વધુ તોફાની બને છે ?

આપણે ત્યાં બાળકને નાનપણમાં જ લાડ કરાવાના ભાગરૂપે બીજા પર હાથ ઉપાડતાં શીખવવામાં આવે છે. (ચાલ ! હત્તા કરી દે !) બાળકના તરવરાટ ભરેલા હાથને મળેલો આ સબક બાળક સહેલાઈથી ભૂલી શકતું નથી. બીજા પર હાથ ઉપાડવાનું જે ગળથૂથીમાંથી શીખ્યું છે, એ બાળક મોટું થઈ શાંત અને શિસ્તબદ્ધ કઈ રીતે રહે ? બાળકનું તોફાન, અનુચિત વર્તન ઘણીવાર રમૂજપ્રેરક હોય છે. આમ તો બાળક તોફાન કરે ત્યારે માબાપ ખીજવાય, પરંતુ ત્યાર બાદ બાળકની હાજરીમાં જ બીજાની આગળ એના તોફાનોનું રસપ્રદ રીતે વર્ણન કરે. માબાપ પણ હસે અને સાંભળનાર પણ હસે. બાળક ફુલાય, એને એમ લાગે, ‘મેં પરાક્રમ કર્યું.’

વિસ્મય નામના ચાર વર્ષના છોકરાએ એક વાર તોફાને ચડીને ટીવીનો કાચ ફોડી નાખ્યો. મારા ક્લિનિક પર શરદી માટે વિસ્મયને બતાવવા લાવતી વખતે એના પપ્પાએ રસપ્રદ રીતે એની રજૂઆત કરી. વિસ્મય ખુશ. પંદર દિવસ પછી વિસ્મયનાં મમ્મી વિસ્મયને ઝાડા માટે બતાવવા લાવ્યા. એમને ખબર નહીં કે પપ્પા એ વાત કરી ચૂક્યા છે, એટલે એમણે પણ ટીવી તોડવાના વિસ્મયના પરાક્રમની વાત કરી. વિસ્મય અતિશય ખુશ. મહિના પછી એના દાદા વિસ્મયને પેટના દુખાવા માટે લઈને આવ્યા ત્યારે પણ એ જ વાત અને વિસ્મય મલકાયા કરે. એક મહિનાના ગાળામાં ટી.વી.નો કાચ ફોડ્યા બદલનો વિસ્મયનો રહ્યોસહ્યો અપરાધભાવ પણ નાબુદ થઈ ગયો. બાળકના તોફાનનું બીજા આગળ બાળકની હાજરીમાં કદી પણ રસપ્રદ રીતે વર્ણન ન કરવું જોઈએ. આમ કરવાથી બાળકને ખોટું પ્રોત્સાહન મળે છે. બાળકના અણછાજતાં, અનુચિત વર્તન પ્રત્યે હસવું અયોગ્ય છે.

અમુક બાળકો જિદ્દી હોય છે. આ જીદનું ગણિત પણ સમજવા જેવું છે. બાળક ધીમા અવાજે કોઈ વસ્તુની માગણી કરે ત્યારે માબાપ સાંભળે જ નહીં. સહેજ મોટો અવાજ કરે તો સાંભળીને તરત અવગણી નાખે. પછી બાળક બરાડા પાડે, ધમપછાડા કરે, ખૂબ રડે ત્યારે હારી-થાકીને બાળકની જીદ સંતોષવામાં આવે. બાળક એવું સમજે છે કે આ ઘરમાં ધીમેથી વાત કરવાનો કોઈ અર્થ નથી. તોફાન કરીને માબાપના કામકાજમાં ખલેલ પહોંચાડીએ તો જ માગેલી વસ્તુ મળે છે. બાળકના મગજમાં ગણિત બંધાય છે, શાંતિથી માગો તો કશું ન મળે, વધારે ને વધારે જીદ કરો તો વધુ મળે. બાળક આ જ ગણિતનો વારંવાર સફળતાપૂર્વક હથિયાર તરીકે ઉપયોગ કરે છે. આ ગણિત કેવી રીતે નકામું કરી શકાય તે માબાપને આવડતું નથી. ખરેખર તો બાળક કોઈ પણ વસ્તુની માગણી કરે કે તરત જ એ વસ્તુ આપવી કે નહીં તે નક્કી કરી નાખવું જોઈએ. જો ‘હા’ હોય તો તરત તે વસ્તુ આપી દેવી અને ‘ના’ હોય તો મક્કમતાપૂર્વક ‘ના’ને વળગી રહેવું. ‘ના’માંથી ‘હા’ કરવી નહીં. બાળક ગમે તેટલી જીદ, તોફાન, ધમપછાડા કરે તોય મક્કમ રહેવું. ત્રણચાર વાર માબાપની મક્કમતાનો અનુભવ થતાં બાળકને તોફાન કે જીદ કરવાથી કોઈ ફાયદો થતો નથી, એમ ખ્યાલ આવી જાય છે અને બાળક જીદ કરવાનું છોડી દે છે.

બાળક તોફાન કરે ત્યારે એક વડીલ (દા.ત. માતા કે પિતા) ગુસ્સે થાય ત્યારે બીજું વડીલ (મોટે ભાગે દાદા કે દાદી) બાળકને ખોળામાં લઈને લાડ કરે…. તેથી બાળકને પોતે શું ભૂલ કરી તેનો અહેસાસ થતો નથી. ગુસ્સો કરનાર વડીલનો ગુસ્સો નિષ્ફળ જાય છે અને લાડ કરનાર વડીલનો બાળક ગેરલાભ ઉઠાવતા શીખે છે. તેથી એક વડીલ બાળકને યોગ્ય રીતે ઠપકો આપી રહ્યું હોય તો બીજા વડીલે વચ્ચે પડવું જોઈએ નહીં.


Email This Article Email This Article · Print This Article Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati

  « Previous વિનોબા-વિચાર-દોહન – અનુ. મીરા ભટ્ટ
તમને ડાયાબિટીસ હોય કે ન હોય, આ જરૂર વાંચો – લતા જ. હિરાણી Next »   

12 પ્રતિભાવો : તોફાની બાળક વધુ તોફાની કઈ રીતે બને છે ? – ડૉ. રઈશ મનીઆર

  1. Jay Shah says:

    As a wise man said “Apple doesn’t fall too far away from an apple tree!”

  2. P.P.MANKAD says:

    Very educative article, indeed.

  3. બાળકની ટેવો બદલવાનુ કામ ધારીએ એટલું સહેલું નથી.હા, લેખમાં લખ્યા પ્રમાણે
    વર્તવું જોઈએ.પરંતુ,સ્વ-ભાવ નામનું કોઈ તત્વ છે,જે બદલવાનું અઘરું છે.

  4. Very Good and Best Article for All Parents

  5. Jaydip says:

    I do not completely agree with the author.kids are very sensitive.and they should be taught everything in such a way that they do not get any false impression about the world.If we do not allow them to express themselves and just scold and just restrict them,then thay get an impression that everything is restricted.and proper their mental growth is affected.
    The way which the author is suggesting may produce counter-effect on child.and a child may become more angry and irascible.child will be more desperate to get those things.
    And one more thing,everybody in their childhood,must have hit their parents,elders.but that does not mean that they wil do such things after getting mature.during childhood,it is just a fun for a child and it is not as harmful as the author is describing.
    As children grow,they start learning lessons of life.they get to know what is wrong and what is right.they learn moral values.
    So upto 5 years children are innocent and they do not actually mean what they are doing.but after 5 years if any child hits parents or does any other thing that is not good,then elders should scold him.because after this age,they start understanding the life and world.

    So parents should not so harsh and they should behave carefully with their childern.Because children reflect their parents’ actions.
    After 5 years,parents’ can be a little more strict and teach them ways to live a life.

  6. abha raithatha says:

    really truth..good advise for parents…

  7. MANOJ GAMARA says:

    nice writing and i like this note ……………

  8. gita kansara says:

    આજના માબાપે સમજવા જેવો લેખ્.

  9. Ashish patel says:

    nice article…vry true..!!

  10. archana says:

    Very true!!!

  11. KEJAL H SHAH says:

    Indeed correct n i know from inside but when my Kid start Tofan i also forget all Gyan n Make her more n more ziddi. From now i will try to become more reasonable. Thanks for nice Article

આપનો પ્રતિભાવ :

Name : (required)
Email : (required)
Website : (optional)
Comment :