જમણા હાથની પેલ્લી આંગળી – નીતા જોષી

[ ‘રીડગુજરાતી આંતરરાષ્ટ્રીય વાર્તા-સ્પર્ધા : 2012’માં દ્વિતિય ક્રમ મેળવનાર વાર્તાના સર્જક શ્રીમતી નીતાબેન જોષી વડોદરા નિવાસી છે. અભ્યાસે એમ.એ./એમ. ફીલ.ની પદવી મેળવ્યા બાદ તેમણે તેર વર્ષ સુધી અધ્યાપન કાર્ય કર્યું છે. તેમની અમુક કૃતિઓ ‘શબ્દસૃષ્ટિ’ અને ‘નવનીત સમર્પણ’ જેવા સામાયિકોમાં સ્થાન પામી છે. નાટ્યસ્પર્ધા ‘બુડ્રેટી’, અમદાવાદ દ્વારા આયોજિત થઈ હતી જેમાં તેમના નાટક ‘અમે તો વહુના વહુ’ને પ્રથમ ક્રમાંક મળ્યો હતો. ચાલુ વર્ષની આ વાર્તા-સ્પર્ધામાં દ્વિતિય ક્રમાંક મેળવવા બદલ તેમને ખૂબ ખૂબ અભિનંદન. આપ તેમનો આ નંબર પર +91 9427239198 અથવા આ સરનામે neeta.singer@gmail.com સંપર્ક કરી શકો છો. – તંત્રી.]

[dc]ફ[/dc]ળિયામાં ઘેઘૂર લીમડા નીચે પાટી ભરેલા ખાટલા ઉપર મુસ્તાક લાંબો થઈ, આકાશ માપવા લાગ્યો. પોચા રૂ જેવા સરકતાં વાદળનાં ચોસલાઓ ઉપર વિસ્તરેલો અફાટ નીલો અવકાશ પોપચામાં ઉતરી આંખોને ઘેરવા લાગ્યો. સૂર્યાસ્ત થવાને થોડી જ વાર હતી. એ પ્રયત્નપૂર્વક જાગતો રહ્યો. વાળુ કર્યા વગર ઊંઘી જાય તો નૂરી શાંતિથી જંપવા ન દે. એમાં આજે પટેલને ત્યાં રજાઈમાં દોરાની ભાત ઉપસાવતી વખતે સોય રજાઈમાં જવાનાં બદલે સીધી જમણા હાથની પેલ્લી આંગળીમાં પેસી ગઈ. થોડું લોહી નીકળ્યું છતાં એ ગણકાર્યા વગર પાટો બાંધી કામ કરતો રહેલો. થોડું-થોડું દર્દ હજુ પણ થતું હતું. એણે એ આંગળીને બીજી આંગળીઓથી રમાડી. વળી, નૂરીની માથાકૂટો યાદ આવી. આ આંગળીમાં શું થયું ? ક્યારે થયું ? કેમ કરતાં ?…. એણે બાંધેલી પટ્ટી છોડી નાંખી, જાણે કાંઈ જ ન થયું હોય એમ ઉજાશને અંધારામાં સમેટાતો જોતો રહ્યો.

સૂતાં-સૂતાં રસોડામાં નજર નાંખી. આછાં અંધારામાં સોનેરી તાપ ચળકતો હતો. નૂરી બન્ને હાથમાં બાજરીનાં રોટલાનો લૂઓ રમાડતી હતી. ટપ-ટપાક રોટલો ગોળ-ગોળ એની હથેળીમાં રમવા લાગ્યો. સોનેરી તાપના ઊડતા તણખામાં નૂરીનો ગોરો ચહેરો વધારે લાલઘૂમ દેખાતો હતો. મુસ્તાક દૂરથી જોઈ રહ્યો એનાં લીસ્સા ચળકતાં ગાલને. મનોમન મલકાયો. સંતોષથી ફરી આકાશમાં જોઈ એણે અલ્લાહનો આભાર માન્યો. એટલામાં દૂરથી મેપા ભરવાડનો છોકરો આલો આવતો દેખાયો. ઘેટાનાં બચ્ચાને ગળામાં લટકાવી આલો નજીકથી પસાર થયો : ‘કેમ છો ? મુસ્તાકભાઈ !’

‘લાવ તો તારાં ગાડરાંને,’ કહેતા મુસ્તાકે ઘેટાનું બચ્ચું ખોળામાં લીધું. કૂણું, હુંફાળું ઊન અડતાં જ મુસ્તાકની ઊંઘરેટી આંખો પૂરેપૂરી ખૂલી ગઈ. રૂ નાં ધંધામાં પડ્યા પછી એ હૃદયથી વધારે ઋજુ બની ગયેલો. અણીદાર સોય સાથે પનારો હોવા છતાંયે રૂ નો મખમલી સ્પર્શ એને વધારે સુંવાળો બનાવતો. રજાઈઓમાં કુશળતાપૂર્વક દોરાઓ વડે ભાત ઉપસાવતો. રંગોનાં સમીકરણ રચવામાં મુસ્તાકની માસ્ટરી હતી. એનાં ધંધાનો પડાવ પણ નદીકાંઠાની બજારમાં વચ્ચોવચ્ચ હતો. નદીનાં સૂક્કા પટનાં બન્ને કાંઠે નાની-મોટી દુકાનો, લારીઓ, શાકમાર્કેટ અને સંઘેડાબજાર હતી. દુકાનોની એક હાર પૂરી થયા પછી આગળનાં શહેર તરફ જતો પાક્કો રસ્તો અને રસ્તાની ડાબી બાજુ જૂનાં કપડાનાં ઢગલાઓ લઈ બેઠેલા ફેરિયા, શેરડીનાં રસની લારીઓ, બરફનાં ગોળાવાળા, જ્યૂસ સેન્ટર, ચપ્પૂ-છરીની ધાર કાઢવાવાળા તેમજ લાકડાની પેટી લઈને બેઠેલા છૂટા-છવાયાં બે-ત્રણ મોચીઓ અને બરાબર વચ્ચે પડતાં ચોકમાં બે ઘેઘૂર લીમડા નીચે મુસ્તાકનો ગાદલા-રજાઈ બનાવવાનો નાનકડો વ્યવસાય. જૂની બાપદાદાએ શોધેલી જગ્યા એટલે ગ્રાહકો આસપાસનાં જૂનાં અને જાણીતાં જ હતા. એ પછી બીજા બે-ત્રણ જણાએ રૂ નાં વ્યવસાયની બે દુકાનો નાખેલી. છતાં, મુસ્તાક એનાં કામથી વધારે જાણીતો બનેલો. એને ધંધાકીય હરીફાઈની પરવા નહોતી. છઠ્ઠું ધોરણ પાસ કર્યું પછી અબ્બાએ સોય-દોરો અને સૂયો પકડાવી દીધેલાં. શરૂ-શરૂમાં તકલીફ પડતી પછી આંગળી કેળવાતી ગઈ એમ સરકતા સાપની જેમ રજાઈ ઉપર ફરી વળતી. બાવીસ વર્ષનો કુશળ પીંજારો સાબિત થઈ ગયા પછી અબ્બા ત્યાં બેસીને સમય પસાર કરતા અને જૂના ગ્રાહકો સાથે સત્સંગ કરતા એટલું જ.

મુસ્તાક સ્વભાવે શરમાળ હતો. સ્ત્રીઓ સાથે ભાવ તાલની રકઝક કરવાનો એ કાયર હતો. છતાં, જરૂર હોય ત્યારે કહેવામાં સંકોચાતો નહીં – ‘મારી પાસે સમય નથી. તમે બીજી દુકાને જાઓ ત્યાં કદાચ તમને સસ્તામાં કરી દેશે, મારો તો વર્ષો જૂનો એક જ ભાવ છે.’ એ ક્યારેય ધંધાકીય ગરજ બતાવતો નહીં. બે પૈસા વધારે રળી લેવા ધંધાકીય વાણી વિલાસ કરતો નહીં. મુસ્તાકનાં સ્વભાવની એ ખાસિયત હતી. કોઈ એક રજાઈ જોવા માંગે તો જુદી-જુદી દસ રજાઈ બતાવતો. બધાનાં રંગો, કાપડ અને ઉપસાવેલી ભાતની સુંદરતાના વખાણ કરતો કહેતો જાય ‘જો આ રંગમાં આવી દોરાની ભાત તમને આખાં શહેરમાં ક્યાંય જોવા મળે તો કહેજો ! તમે પહેલા બધી જગ્યાએ ફરી અને જોઈ લ્યો, પછી મન માને તો આવજો, હું તો અહીં જ છું.’ મુસ્તાકને મિત્રો નહિવત હતા. બે લંગોટિયા દોસ્ત ગુલુ અને વનરાજ. નવરાશની પળોમાં ભેગા થાય ત્યારે ગપસપ, મજાક મસ્તી, ગામ, નગર, શહેરની ચર્ચાઓ ચાલે. કોમવાદી હુલ્લડ વખતે કોની પાસેથી કેવાં શસ્ત્રો મળ્યાં એ વાત જ્યારે બીજા પાસેથી જાણતો ત્યારે હબક ખાઈ જતો. સોય અને સૂયાની દુનિયાથી આગળ વધી છરી-ચપ્પૂને નજીકથી ઓળખતો એટલું જ.

સવારે આઠ થી સાંજે સાત સુધી રજાઈઓમાં દોરાઓને સુંદર ઘાટ આપી ઘરે પહોંચે, આછી દાઢીમાં ચોંટેલું રૂ, ક્યાંક દોરાનાં તાર, વાળમાં ઉડેલી પીંજેલા રૂ ની છીંટો સાફ કરી સાફ-સૂથરો થઈ અરીસામાં નમણાં માસૂમ ચહેરા ઉપર પોતે જ મુસ્તાક થઈ જતો. વાળુ-પાણી પતાવ્યા પછી ગુલુ અને વનરાજ સાથે ગોઠડી ચાલે. દિવસ આખાનાં અહેવાલોની આપ-લે થયાં બાદ ઘસઘસાટ ઊંઘી જતો. વરસાદ સિવાય એ લીમડા નીચે પાટીનાં ખાટલા ઉપર જ સૂતો. આ જીવનક્રમ નૂરી સાથેનો ઘરસંસાર શરૂ થયા પછી પણ મોટા ભાગનો જળવાયેલો. નૂરી સાથે લડવા-ઝઘડવાનો સમય જ નહોતો. ઊલટાનો દિવસે-દિવસે હૃદયથી વધુ ઋજુ અને મુલાયમ થતો જતો હતો. નૂરી એના જીવનમાં ઊઘડતી સવાર જેવી પ્રવેશી હતી. નૂરીની યુવાની જ્યારે પૂરબહાર ખીલેલી હતી એ સમય યાદ કરતા મુસ્તાક આંખ બંધ કરી ગયો. નૂરી સાથેની પ્રથમ મુલાકાત યાદ આવતાં એના ચહેરા ઉપર આછું સ્મિત ફેલાઈ ગયું. થોડીવાર પહેલાનું આંગળીનું દર્દ જાણે સાવ ભૂલી ગયો.

ગનીચાચાની નસીમનાં નિકાહની તૈયારીઓ ચાલતી હતી. ગનીચાચાએ ઘરે જ ગાદલાં-રજાઈ-તકિયાં-ઓશીકાં બનાવવા એને બોલાવેલો. ત્યારે અબ્બા પણ સાથે જ હતા. અબ્બા ગનીચાચા સાથે વાતોએ વળગેલાં. એ રજાઈમાં દોરાઓથી કસબ કાઢતો હતો, ‘સલામ વાલેકુમ ચાચા’ મીઠો રણકાર ડેલીમાંથી તરતો તરતો આવ્યો એ સાથે ડોક મરડીને જોવાની ઈચ્છા થઈ પણ અબ્બા અને ચાચાની શરમથી નીચું મોં રાખી કામ કરતો રહ્યો. એ અંદરની રૂમમાં થતી ગૂસપૂસ તરફ કાન સતેજ કરી ક્યાંય સુધી વાતો સાંભળતો રહ્યો. નૂરી બારીમાંથી રજાઈ વણાતી જોઈ નસીમને ચીડવતી હતી, ‘જોને કેવી રેશમી મુલાયમ ભાતવાળી રજાઈ છે, આમાં તો ખરબચડો ખાવિંદ પણ લીસ્સો સાપ થઈ જાય.’ જવાબમાં નસીમે પણ ચીડવેલી, ‘આટલી બધી રજાઈ માણવાનો શોખ હોય તો ખાલી રજાઈ શું કામ ? રજાઈ બનાવવાવાળો જ શોધી લે ને, જો ને કેવો છે રજાઈ જેવો જ નરમ…. કૂણો…. મુલાયમ !’ આટલું સાંભળતા કાન લાલ લાલ થઈ ગયેલા. એણે ત્રાંસી નજરે બારીમાં જોયું તો નૂરીની ફક્ત પીઠ જોવા મળી. એણે પીઠ ઉપર ફેલાયેલાં કાળા ચળકતાં વાળ જોયા ત્યારે મુસ્તાકનાં જીવનની એ પહેલી રાત હતી જે સૌથી ઓછી ઊંઘવાળી હતી. એ રાતે જ એણે સપનાની રજાઈ ગૂંથી નાંખેલી. પછી તો રોજ રાતે નૂરી પરીની જેમ રજાઈ ઉપર પથરાઈ જતી. વાદળ ઉપર ધીરે-ધીરે સરકતી રજાઈ, રજાઈમાં લપેટાયેલો ગોરો સુપુષ્ટ દેહ. બસ એકવાર નૂરી મળી જાય તો દિલ દઈને નકશીદાર રજાઈ બનાવું. એવું વિચારતાં પોતે પણ લપેટાઈ જતો. નૂરીને જોવા માટે જ ગનીચાચાને ત્યાં ત્રણ દિવસનાં કામનાં એણે પાંચ દિવસ કરેલાં. ગુલુ અને વનરાજને નૂરી વિશે કહેવું કે કેમ ? નૂરીનું મન જાણ્યા પછી જ કહેવું એમ મનમાં મક્કમ થયેલો. ગુલુ પાસેથી નૂરીનાં ઘરનું ઠેકાણું તો જાણી લીધું. આલા ભરવાડનાં ઘરની પાસે જ છે. એ જાણી બીજા દિવસે સાંજે પહોંચી ગયો આલાને ત્યાં, ‘આલા, તે દિવસે તું ગાડરાં માટે ગોદડીનું પૂછતો હતો, શું થયું ? લાવ આજે નવરાશ છે એટલે થયું જરાં પૂછતો આવું.’
‘અરે મુસ્તાકભાઈ, તમે ધક્કો ખાધો ? હું નીકળું જ છું ને ત્યાંથી રોજેય…..’
‘આ તો થયું ચાલ આજે…..’ કહેતાં મુસ્તાક આલાનાં ખાટલા ઉપર બેસી નાના ગાડરાંને રમાડવા લાગ્યો. નૂરીની બંધ ડેલી તરફ નિસાસો નાંખ્યો. એટલામાં ડેલી ખૂલી. પરદો ખૂલ્યા પછીનાં દશ્ય જેવી નૂરીને જોઈને મુસ્તાકનાં શરીરમાં તાજુ લોહી ધસી આવ્યું. એ ટટ્ટાર થઈ ગયો. નૂરીને પહેલીવાર આંખ માંડીને જોઈ. નૂરી આલાને ત્યાં દૂધ લેવા આવેલી. નૂરીએ મુસ્તાકને જોયો. ‘છે ને રજાઈ જેવો જ નરમ…. મુલાયમ….’ નૂરીને નસીમની મશ્કરી યાદ આવી. ધીરે-ધીરે મુસ્તાક આલાને ત્યાં વધારે આવતો જતો થઈ ગયો. બકરીનું દૂધ લેવાને બહાને, ક્યારેક માવો લેવા. એક દિવસ મુસ્તાક દૂધ લેવા આવ્યો. બરાબર એ સમયે નૂરી પણ આવી. શું બોલવું એની સમજ ન પડી. નૂરીએ સીધાં રૂ નાં દામ પૂછ્યા. મુસ્તાકે તક ઝડપી અને કહ્યું, ‘આવજોને લીમડા નીચે, બતાવીશ જાતજાતનાં અને ભાતભાતનાં રૂ નાં પોલ, પછી દામ નક્કી કરીશું.’
‘એમ નહીં, આ તો અમ્મી એ પૂછાવ્યું છે.’
એ દિવસે મુસ્તાક બેચેન થઈ ગયેલો.

મુસ્તાકની આંગળીમાં સણકો ઉઠ્યો. એની અંદર ચાલતી મનપસંદ ફિલ્મનું દ્રશ્ય અધૂરું કાપી એણે આંગળીને ધ્યાનથી જોઈ, સહેજ સૂજીને કડક થઈ ગયેલી. ત્યાં જ ધમધમાટ કરતી નૂરી આવી. ‘વાળુ તૈયાર છે’ કહી મુસ્તાકને ઊભો કરવા આંગળામાં આંગળા પરોવ્યા. એ સાથે એક સીસકારો નીકળી ગયો.
‘શું થયું ?’
‘કાંઈ નહીં. બસ જરાક આ આંગળી…..’
‘અરે ! આ તો પાકવાની હોય એમ સૂજી ગઈ છે.’ નૂરીથી આંગળી છૂપાવવી અઘરી હતી. નૂરી નાના બાળકને લઈને બેસે એમ આંગળી પકડીને ક્યાંય સુધી બેસી રહી. આંગળીનું દર્દ ધીરે-ધીરે જોર પકડતું હતું.
‘અરે ! આટલાં નાના એવાં દર્દમાં આવી ઢીલી શું થઈ જાય છે ? થોડા દિવસમાં આંગળી સારી થઈ જશે. હજુ તો તારા માટે રજાઈ બનાવવાની પણ બાકી છે. કાપડ વેતરીને તૈયાર કરી નાંખ્યું છે. બસ આ…..’
‘તાવ-માથું હોય તો ચિંતા ન થાય. આ તો જમણા હાથની પેલ્લી આંગળી છે એટલે……’ કહેતા નૂરીનું ગળું ભરાઈ આવ્યું. એ ઊભી થઈ. વધેલું બાકીનું કામ આટોપ્યું અને મુસ્તાક પાસે બેસી ગઈ.
‘જો નૂરી તું પણ ધાર્યા કરતાં કેટલી સરળ રીતે મળી ગઈ. જ્યારે આ તો આંગળી છે.’ મુસ્તાકે વાત બદલવાનો પ્રયત્ન કર્યો, ‘બાકી એ દિવસે જ્યારે તેં રૂનાં દામ પૂછેલાં, મારું તો ખાવાનું જ સૂકાઈ ગયેલું. શુક્રગુજાર ગુલુ જેવા દોસ્તનો કે સમયસર અબ્બાને વાત કરી. નહીંતર તું તો સરકીને અત્યારે ખબર નહીં ક્યાં હોત !’ નૂરીએ હોઠ ઉપર આંગળી મૂકી એને ઊંઘી જવા કહ્યું. નૂરી જમીન ઉપર શેતરંજી પાથરી પાસે જ સૂતી.

નૂરીની રજાઈ બનાવવામાં બહુ વાર લગાડી…. મુસ્તાક મનોમન વિચારવા લાગ્યો. બસ, હવે થોડા જ દિવસોમાં સીવવાનું શરૂ કરી દઈશ. એનું ચાલે તો એણે રજાઈ નૂરીનાં આવતા પહેલા બનાવી નાખી હોત પણ…. અબ્બાજાન અને અમ્મી ક્યારેય રજાઈ પાથરી સૂતા નહીં. અબ્બાને મક્કા હજ કરવા જવાની મન્નત ‘જ્યાં સુધી હજ ન કરું ત્યાં સુધી સાદી શેતરંજી ઉપર જમીન ઉપર જ સૂઈશ.’ અને અમ્મી બિચારી અબ્બા ન સૂએ તો એ ક્યાંથી રજાઈ ઉપર સૂએ ? આમ મુસ્તાક નૂરી માટે રજાઈ બનાવવામાં થોડો સંકોચાયેલો, શરમાયેલો પણ ખરો. નૂરીને એણે કોમળ હથેળીમાં સંભાળી લીધી હતી. મુસ્તાકને એ વાતનો સંતોષ હતો કે એણે બેવડી મહેનત કરીને અબ્બાની મન્નત પૂરી કરાવેલી. કાળક્રમે અબ્બા, અમ્મી તો અલ્લાહને પ્યારા થઈ ગયા. રહી ગયા એ અને નૂરી. રજાઈની જેમ નૂરી એનાં જીવનમાં સીવાઈ ગયેલી. ધીરે-ધીરે મુસ્તાકનાં વ્યવસાયમાં એ પણ હાથ કેળવતી.

સવાર થતાં સુધીમાં મુસ્તાકની આંગળીનું દર્દ વધી ગયું. શરીરમાં ઝીણો તાવ ભરાઈ ગયો હતો. નૂરીનાં કપાળ ઉપર ચિંતાના સળ ઉપસ્યા. નૂરીએ સૂજી ગયેલી આંગળી તરફ ચિંતાથી જોયું. એ સારી રીતે જાણતી હતી મુસ્તાકની પેલ્લી આંગળીની કિંમત. એણે તરત જ ગુલુ અને વનરાજને બોલાવ્યા; જેટલું જઈ શકાય એટલું જલ્દી ડૉક્ટર પાસે જવું એવું નક્કી કર્યું. મુસ્તાકનાં કપાળ ઉપર પણ પહેલીવાર કરચલી પડી. એણે હજુ ગઈકાલે જ મોરપીંછ રંગનું કાપડ રૂ પાથરીને તૈયાર કરી દીધું હતું. એમાં આછાં ગુલાબી રંગની કિનારીઓ અને વચ્ચે ફૂલોની ભાત. એનાં મનમાં રજાઈનો આખો નકશો તૈયાર હતો. ખબર નહીં વચ્ચે આ આંગળીનું દર્દ અચાનક ક્યાંથી ટપક્યું ! એ જાણતો હતો આ આંગળી એની આજીવિકા હતી. આંગળીનો દુખાવો લબકારામાં પલટાયો. શરીર તાવથી વધુ શેકાવા લાગ્યું. નૂરીનાં બધાં પ્રયત્ન નિષ્ફળ જતાં હતાં. બીજે દિવસે બાજુનાં શહેરની ઓર્થોપેડીક હોસ્પિટલમાં જવું એવું નક્કી કર્યું. નૂરીએ સાથે જવા જિદ્દ કરી. પણ, મુસ્તાકે એને સમજાવી, ‘હજુ તો કેટકેટલાંના ગાદલાં-ગોદડાં-તકીયા-ઓશીકાં-રજાઈ-ધડકલીનાં હિસાબ પતાવવાનાં છે, કેટલાકનાં કામ અધૂરાં છે. એ બધાનું શું ?’ અંતે મુસ્તાકની વાત માની નૂરી ઘરે રહી. મુસ્તાક, ગુલુ અને વનરાજ શહેરમાં જવા નીકળ્યા, નૂરી એકલી પડતાં જ ઉદાસ થઈ. મુસ્તાકની આંગળીથી ખાલી રેશમી રજાઈઓ જ નહોતી બની, એનાં લોહીમાં પણ રેશમી તાર વણાયા હતાં. મુસ્તાકની પેલ્લી આંગળી એનાં જીવનનો આધાર હતી. જે પકડીને એ આ ઘરમાં પ્રવેશી હતી. બીજા દિવસે એ ચિંતા અને બેચેની સાથે લીમડા નીચેની દુકાને પહોંચી. નૂરીએ ઝીણવટપૂર્વક બધું તપાસ્યું. એની આંખો ભીની થઈ. સજળ આંખોથી જ દુકાનની અંદર પડેલો માલ-સામાન તપાસ્યો. એક ખૂણામાં મોરપીંછ રંગના રેશમી કાપડમાં રૂ પથરાયેલું જોયું એ સમજી ગઈ. આ જ હતી એનાં સપનાની રજાઈ.

એને થોડા દિવસ પહેલાની એ સાંજ યાદ આવી. મુસ્તાક બાજુનાં ગામમાં પટેલને ત્યાં ઓર્ડર લેતા પહેલાં રૂ જોવા અને ભાવ-તાલ કરવા ગયેલો. સાંજે ઘરે આવી અને કહેતો હતો, ‘નૂરી, આજે તો મેં રૂ જોયું છે કાંઈ ચોખ્ખું, સફેદ વાદળનાં ગોટા જેવું, સસલાની રૂંવાટી જેવું સુંવાળું, દૂરથી તો જાણે બરફીનાં ચોસલાં ગોઠવેલા હોય એવું. નૂરી આજે ખાવાનું મન નથી. બસ, એ રૂ ની રજાઈ બનાવવી છે તારા માટે.’ મોરપીંછ રંગમાં આછા ગુલાબી રંગની કિનારીઓ અને વચ્ચે ફૂલોની ભાત યાદ આવતાં જ નૂરીની આંખ ફરી ભરાઈ આવી. એને રજાઈ ઉપર સરકતી મુસ્તાકની આંગળી યાદ આવી. એને થયું આ આંગળીથી બનેલી રજાઈઓમાં કેટલાંયે હૃદય આળોટ્યાં હશે ! હે પરવરદિગાર…. મારા મુસ્તાકની આંગળી બચાવી લેજે…. વિચારતાની સાથે નૂરી એ સોયમાં દોરો પરોવ્યો.

સાંજ પડતા મુસ્તાકનાં સમાચારની રાહ જોતી સમય કાપતી હતી. સાંજે વનરાજ આવ્યો. ‘મુસ્તાકની આંગળીમાં ગેંગ્રીન છે. હજુ બે દિવસ એને હોસ્પિટલમાં રહેવું પડશે…’ એ સમાચાર મળતાં નૂરી ડૂસકું ગળી ગઈ. એ રાત નૂરીની જિંદગીની સૌથી લાંબી વેદનાભરી રાત હતી. સવારે ઊભી થઈ, કાંઈક મક્કમતા સાથે. મુસ્તાકનાં ગજવામાંથી મોટો રૂમાલ કાઢી લીમડા નીચે પહોંચી ગઈ. નાકે-મોં એ રૂમાલ વીંટાળ્યો. પીંજાતા રૂની કરચો એના લાંબા વાળમાં છંટાઈ. સોયમાં દોરો પરોવી એ મચી પડી.

આજે તો મુસ્તાક આવી જવાનો હતો.
સાંજે વહેલી ઘરે પહોંચી. નાહી-ધોઈ ચૂલો સળગાવ્યો. થોડીવારમાં ગુલુ અને મુસ્તાક આવ્યા. નૂરીએ ગુલુની હાજરીમાં જાતને સંભાળી. મુસ્તાકનો હાથ પકડ્યો પછી ચૂમ્યો. ગુલુ સમય પામીને સરકી ગયો. નૂરીની હથેળીમાં મુસ્તાકનો એક આંગળી વગરનો જમણો હાથ આવતાં જ તે ધ્રૂસકે ધ્રૂસકે રડી પડી. મુસ્તાકને બાઝીને એ ખૂબ રડી. મુસ્તાક નૂરી સામે જોઈ બોલ્યો :
‘નૂરી, એક આંગળી ઓછી થઈ છે, જીવન નહીં. આંગળીથી પણ વિશેષ તારાં માટે રજાઈ બનાવી ન શક્યો, એનો અફસોસ રહી જશે.’
‘એવું ન બોલ મુસ્તાક’ કહેતાં નૂરી તરવરાટ સાથે અંદરથી રજાઈ લઈ આવી. ખીલેલી ચાંદનીમાં ઢાળેલાં ખાટલા ઉપર રેશમી રજાઈ પાથરી. મુસ્તાકને થયું હમણાં જાણે એ રૂ નો ઢગલો થઈ જશે ! એ જોઈ રહ્યો એની સપનાની વણાયેલી રજાઈ. એણે રજાઈ ઉપર હાથ ફેરવ્યો, દોરાનાં એકસરખા માપથી ઉપસાવેલી ફૂલોની ભાત ઝીણવટથી જોઈ. નૂરીનો ચહેરો બે હથેળીમાં લઈ ચૂમ્યો. સંતોષ સાથે ફરી એકવાર અલ્લાહનો આભાર માન્યો.

નૂરીનાં હાથમાં મુસ્તાકનો એક આંગળી વગરનો જમણો હાથ હતો.
એને મનમાં થયું એક આંગળી વગરનો મુસ્તાક તો સોય વગરનાં દોરા જેવો અધૂરો છે. મુસ્તાક નૂરીની આંખોને વાંચી ગયો હોય એમ હળવેથી રજાઈ ઉપર સૂવરાવતાં બોલ્યો, ‘તું છે ને મારાં જમણા હાથની પેલ્લી આંગળી.’


Email This Article Email This Article · Print This Article Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati

  « Previous કોમલ મહેતા : મારે ઘણું લખવું છે ! – મોના કાણકિયા
ઉનાળો એટલે રંગોથી છલકાતી મૌસમ – કામિની સંઘવી Next »   

67 પ્રતિભાવો : જમણા હાથની પેલ્લી આંગળી – નીતા જોષી

  1. Ankit shah says:

    Congrats Nita ben!!!
    It’s really a wonderfull story…

  2. Amee says:

    Congrates…….really nice story…

  3. durgesh oza says:

    ખુબ જ સરસ રજૂઆત,નીતાબેન અભિનંદન.આમ જ લખતા રહો એવી શુભકામના.લાગણીસભર ગુંથણી ભાત પડતી ઋજુ રાજી જેવી વાર્તા. અભિનંદન.મૃગેશભાઈને પણ અભિનંદન.

  4. RUPAL says:

    Congratulations Nitaben!!! Wonderful and heart touching story. Keep it up.

  5. sweta says:

    બહુ જ સુન્દર રજુઆત કરી છે. એકદમ હ્રદય ના તાર ઝણઝણાવી દે એવી વર્તા લખી છે. ખુબ ખુબ અભિનંદન.

  6. Moxesh Shah says:

    Excellent. Good written, Sensitive story. Congratulations to Neetaben.

  7. Chintan Oza says:

    બહુ જ મસ્ત..શબ્દોનો ખુબજ સરસ ઉપયોગ કર્યો છે. હાર્દિક અભિનંદન.

  8. Mahesh Mehta says:

    Veird e.Gujrati Language. Sorry can’t accept 1st or 2nd rate story.

  9. hassan says:

    મૃગેશભાઈને અગર તમે મૃગેસભાઈને કહો,તો કેવુ લાગે? મુસ્તાક જેવુ સંબોધન તેવુ લાગે છે.મુસ્લિમ ઘરાનાઓ માં “મુશ્તાક” લખાય છે અને બોલાય છે.આ નામ નું “google” કરી જુઓ.

    • સમીર says:

      નિર્ણાયકોએ બીજો નંબર આપ્યો છે એમને આ “મુશ્તાક” “મુસ્તાક” ના ભેદની ખબર હશે?

    • Anand Vyas says:

      Mr. Hassan,

      You are right, but only when you are at Gujarat.

      In Dehi or north India, we are use to say or hear “mustak”.

      “SH” majorly used in gujarati transition only.

  10. Dhiren Bhatiya says:

    Nice Story…….
    congratulations Neetaben…..!

  11. Darshit says:

    નીતાબહેન, સ્પર્ધામાં દ્વિતિય ક્રમાંક મેળવવા બદલ આપને ખૂબ ખૂબ અભિનંદન.

  12. Heena Parekh says:

    સરસ વાર્તા.

  13. Meghal says:

    Very good combination of past and present. The story flows like a river with a well woven words/ dialogues. From the begining, the story-telling style absorbed me..Nice one..Congrates….

  14. Gayatri says:

    I Think this story deserve 1st prize.
    This my opinion only.

  15. AJAY OZA says:

    ખૂબ સુંદર વાર્તા, પુરસ્કારને યોગ્ય કૃતિ, ખૂબ અબિનન્દન.

  16. Jayesh D Joshi says:

    ખુબ ખુબ અભિનન્દન તમને, આવિજ રેીતે લખતા રહો. અમે ગર્વ અનુભવેીયે ચિયે.

  17. Bhumika says:

    સમ્બધ

    અને એ પતિ અને પત્નિ નો….. કઈ કહ્યા વિના સઘલુ સમજાઇ જાય!!

    અભિનન્દન્….

  18. Ramesh Desai says:

    Very nice heart touching story.Congratulations for writing second prize story.

  19. સુંદર…અતિસુંદર, લાગણીસભર હ્ર્દયસ્પર્શી વાર્તા, લેખીકા બહેનને અભિનંદન!!

    • Bharat Joshi says:

      ખુબ સરસ હ્દય સ્પર્સ્તિ લખાન , બ્રેક અને લિન્ક નુ સરસ મજાનુ જોદાન ,પાત્રો નામ અને એનુ વર્નન્ એત્લુ સરસ કે મન ઉપર પત્રો ના ચેહરા ઉપસેી અવે,
      અભિનદન્ ભવિશ્યમા આનાથેી ઉતમ લખાન લખેી શકસો.

  20. અરે ! ખાસ વાત ભુલાય ગઈ, વાર્તાનુ શીર્ષક ખુબ જ યોગ્ય જણાયુ!!!

  21. Pravin V. Patel says:

    સુંવાળી રજાઈમાં સરકતી સોયના સથવારામાં સરકતા દોરાથી રચાતી મનમોહક ભાતની
    માફક, વાસ્તવિક જીવનના સુખ અને દુઃખના તાણાવાણામાંથી પસાર થતી નિર્દોષ હાર્દિક
    પ્રેમની આલ્હાદક કૃતિ.
    પ્રથમ નંબર મળી શકે!!!!!!!!!
    નીતાબેન,
    હાર્દિક અભિનંદન.
    આપની કલમનો આસ્વાદ ફોરમ પ્રસરાવતો રહે એવી શુભેચ્છાઓ.
    પરમકૃપાળુ પરમાત્મા આપને ખૂબ યશ અપાવે એવી પ્રાર્થના.આભાર.

  22. Anand Vyas says:

    Really wonderful story, supossed to be first. Many Congratulations

  23. Hina says:

    Nice story!
    Should be at first place.Congrats!

  24. krina says:

    ખુબ જ સરસ વાર્તા , પુરસ્તકાર ને યોગ્ય

  25. ખૂબ સરસ વાર્તા…
    અભિનંદન

  26. R S SHAH says:

    બહુજ સરલ રિતે વાર્ત લખિ અત્મા ને સ્પર્શે એમ લાગે.
    રાજેશ્.

  27. Megha says:

    very nice story. I personally like this story more than the 1st ranked story ” Duska ni dival” But judges’ decision is final. Congrats to Neetaben.

  28. સુંદર વાર્તા..આને એથી વિશેષ સુંદર લાગણીઓ ની પોચી પોચી રજાઇ…

  29. Kiran Panchal says:

    આથી સુન્દેર અન્ત ના હોઈ શકે

  30. TRUPTI says:

    મારા મતે પહેલા ઈનામ ને યોગ્ય કથા. સુંદર રજુઆત ને સુંદર જકડ વિષય પર..અભિનંદન.

  31. ashalata says:

    પ્રથમ ઇનામને હક્કદાર સરસ વાર્તા——-

  32. Mukund P. Bhatt says:

    Again thank you very much Shri Mrugeshbhai. Very nice story. Commonly wife known as “Ardhangini” but the storywriter has nicely describe her “Jamna Haathni Pelli Angani”. Congrats Neetaben.

  33. Nayna Patel says:

    સાચે જ સુંદર વાર્તા! અભિનંદન

  34. Dhanesh R Parmar says:

    બહુ જ સુન્દર રજુઆત કરી છે. એકદમ હ્રદય ના તાર ઝણઝણાવી દે એવી વર્તા લખી છે. ખુબ ખુબ અભિનંદન.

  35. Kishore Patel says:

    હૃદયસ્પર્શી વાર્તા

  36. varsha barot says:

    ખુબ સુન્દર વાર્તા નિતાબેન…….ખુબ ખુબ અભિનન્દન……

  37. devina says:

    very nice story,keep on writting

  38. abha raithatha says:

    congratulations…very nice!!

  39. Khub j saras story lakhi 6e. Neetaben. Tame khub j best writer 6o

  40. manubhai1981 says:

    લેખિકાને હાર્દિક અભિનઁદન !વાર્તા ખૂબ જ રુચિકર લાગી.
    હજુ પ્રથમ ક્રમે આવેલી વાર્તા વાઁચવાની બાકી છે.આભાર .

  41. Vismay Mori says:

    Hasanbhai,
    The word “Mustak” is a word of Arebic language and it’s meaning is Firm or Eager. It’s spelling Mustak is proven by Sarth Jodni Kosh. You can check it.

  42. M.D.Gandhi, U.S.A. says:

    ખુબ સુન્દર હૃદયસ્પર્શી વાર્તા. અભિનંદન.

  43. NALINMISTRY says:

    ‘નૂરી, એક આંગળી ઓછી થઈ છે, જીવન નહીં. આંગળીથી પણ વિશેષ તારાં માટે રજાઈ બનાવી ન શક્યો, એનો અફસોસ રહી જશે.’

    NICE LOVE STORY!!!

  44. kari chavda says:

    ખુબ જ સરસ love story! congratulation nitaben.સાચેજ બહુ જ રસ્પ્રદ વાર્તા 6.

  45. Dhiren Shah says:

    બહુ જ સરસ !

  46. Chirag Vithalani says:

    નીતા બેન… વાર્તા ખૂબ જ સુંદર લખી છે… પ્રથમ નંબર મળવાપાત્ર…
    વાર્તાનો વિષય, ગૂંથણી, માવજત બધું જ પરફેક્ટ…
    અભિનંદન કાલ્પનિક વાસ્તવિકતાને સજીવન કરવા માટે…

  47. jitendra acharya says:

    બિન વિવાદાસ્પદ રિતે આપનિ વાર્તા ને પ્રથમ ક્રમ નો પ્રતિભાવ મલ્યો ચ્હે.ભાવક પન સજ હોય જ ચ્હે.પ્રથમ અને બિજા ક્રમ નિ વાર્તા મા આ પ્રતિભાવ નથિ.નિતાબેન અભિનન્દન. આપ ભાવકો ના લેખક ચ્હો.નિર્નાયકો ને માફ કરિ દેજો,શ્રેસ્ત ભવિસ્ય નિ શુભ્કામ્ના

  48. Nikul H. Thaker says:

    ખુબ જ સુંદર…લાગણીસભર

  49. Ashish Dave Sunnyvale California says:

    Speechless…. simply fantastic… I was completely lost in the story. Congratulations for being at top.

  50. sharad mody says:

    MARRIED LIFE IS LOVELY EXPRESSED BY THE STORY.
    CONGRATULATIONS

  51. Sadhna Vaidya says:

    ખુબ સરસ વાર્તા, સુદર ભાવવાહિ લખાણ સાથે ના વ્હેણમા વહાવી મીઠો અન્ત લાવી પતિ-પત્ની ના પ્રેમ ને અતિ સુન્દર રીતે વ્યકત કર્યો.
    ખુબ ખુબ અભિન્નદન.

  52. સુંદર વાર્તા ! અભિનંદન !

  53. k says:

    This story proves that husband and wife are not only companions but true partners in all ups n downs of life..Really awesome!!

  54. DEVANG MANAV says:

    WHAT A WONDERFUL STORY….CONGRATULATIONS…

  55. Ilias Shaikh San Francisco CA says:

    Heart touching excellent story

  56. ram mori says:

    ખુબ જ સુઁદર ગુઁથની અને ખુબ જ સરસ કથાનક,મને આ વાર્તા બહુ જ ગમી.અભિન્ઁદન

  57. aishwarya says:

    બહુ જ સારી હતી વર્તા

  58. Dharmendra says:

    નીતાભાભી . . .

    તમારી આ બીજી વાર્તા મેં વાંચી છે. પ્રથમ વાર્તા મેં “મમતા” માં વાંચી હતી “એક ઉદાસ જન્મ” બન્ને વાર્તા પોતપોતાની રીતે અલગ સંવેદનો લઇને આવે છે. ઉદાસ જન્મમાં કુદરતના એક અધુરા સર્જન અને તેના થકી ફેલાતી ઉદાસીનું ધુંધળું દૃષ્ય સર્જે છે. જ્યારે આ વાર્તા, એક પીંજારો જે સમાજના છેક તળીયાનો જીવતો માનવ છે, તેના સંવેદનનો ઉજાસ પાથરતી વાર્તા બને છે. સામાન્ય રીતે લેખકો પોતાની શરૂઆતી જે વાર્તાને સારો પ્રતિભાવ મળે તેની છાયા માં જ લખ્યા કરતા હોય છે. પણ તમે આ નબળાઇથી દૂર રહીને દરેક વાર્તાને આગવી ઘડો છો તે આનંદની વાત છે. પણ નિખીલની એક વાત સાથે સંમત છું . . . શિર્ષક . . . મને તો આ વાર્તાનું શિર્ષક વધારે પડતું બોલકું લાગે છે જે વાર્તાની ઘણું બધું પોત ઉઘાડું કરી દે છે. “રજાઇ” કે એવું કોઇ માત્ર સમગ્ર સંવેદન પ્રત્યે ઇશારો કરતું શિર્ષક હોત તો વાર્તાનું મર્મસ્થાન છેક અંત સુધી વાંચકો માટે રહસ્ય બાની રહેત. હા મને વાર્તા ખુબ જ ગમી છે અને એક સૂચન એ પણ છે કે “સોય” વાગવાથી આટલું ઝડપથી ગેંગ્રિન થઇ જાય અને આંગળી કાપવી પડે તે ઘટના ક્રમ થોડો અપ્રતિતિકર નથી લાગતો ?

  59. JAGRUTIBEN RAJYAGURU says:

    સરસ, નિતાબેનને ખૂબજ ધન્યવાદ.

  60. dhara says:

    this story is awesome…very nice story n ye story mese muje bahot kuch sikhane ko mila he so thank you so much.

  61. Asha Rathod says:

    ખુબ જ સુંદર વાર્તા , લાગણી સભર રજૂઆત, મેં આગળ ની comment પણ વાંચી. ‘મુસ્તાક’ ને ‘મુશ્તાક’ ની પળોજણ માં પડવાની જરૂર નથી લગતી કારણ કે,” જોડણી ખોટી હોઈ શકે લાગણી નહિ ” અને અહિયાં આ વાર્તા વાંચતી વખતે જોડણી ની કે બીજી કોઈ ભૂલ હોઈ તોયે ધ્યાન માં આવે એમ નથી અને આવે તોયે વાર્તા ના ભાવ મહત્વ ના છે બીજું કઈ નહિ……….
    ખુબ ખુબ અભિનંદન ……..

આપનો પ્રતિભાવ :

Name : (required)
Email : (required)
Website : (optional)
Comment :