- ReadGujarati.com - http://www.readgujarati.com -

મેમુ- ધી લોકલ ટ્રેન – ડૉ. નલિની ગણાત્રા

[ સર્વ વાચકમિત્રોને દિપાવલીના પર્વની ખૂબ ખૂબ શુભકામનાઓ. ચાલુ વિક્રમસંવતના આ અંતિમ દિવસે આપણે સૌ આનંદમગ્ન થઈને હાસ્યરસમાં તરબોળ થઈએ, અને આવનારા નવા વર્ષનું સ્વાગત કરીએ.]

[‘અહં હાસ્યાસ્મિ’ પુસ્તકમાંથી સાભાર.]

[dc]મા[/dc]મૂલી ચીજને મહાન બનાવવી હોય તો એની આગળ ‘ધી’ લગાવી દેવું. તમે સાદો વેનીલા આઈસ્ક્રીમ ખાધો હોય પણ મેં ‘ધી વેનીલા આઈસ્ક્રીમ’ ખાધો એમ કહો તો ગુજરાતી મીડિયમવાળાય વા…ઉ, ગ્રે….ટ કહીને બિરદાવશે. કારણ કે ધીનો ગ્રેટ સાથે ધી ગ્રેટ સંબંધ છે. આપણે આપણી સાથે ઘટતી તમામ ઘટના સાથે એ સંબંધ જોડી દેવો. મેં ‘મેમુ’માં મુસાફરી કરી અને મેમુને નામ આપ્યું, ‘મેમુ – ધી લોકલ ટ્રેન’. તો બધા પ્રભાવિત થઈને વાંચવા લાગ્યા ને ?

આ ‘મે’ મહિનામાં ‘મું’ (હું) મેમુમાં આબુ જઈ આવી. કેટલાક વક્રવાચકોને એ વાતે વાંકું પડે છે કે લેખકો જે કાંઈ ક્રિયા-કર્મ કરે એ બધા અમારા મર્મસ્થાન પર કેમ મારે છે ? પણ વાત એવી નથી. લેખકોને વાચકો સાથે કોઈ વેર નથી. આ તો મજૂરીના પ્રમાણમાં મહેનતાણું ન મળતું હોવાથી લેખકો આઈડિયા કરે છે. તેઓ પોતાના કાર્ય અને કાર્યક્રમની લેખ દ્વારા જાહેર જનતાને જાણ કરી જાહેરાતનો જંગી ખર્ચ બચાવી લે છે અને ‘બચત એ પણ આવક’ના ધોરણે આવક ઊભી કરી લે છે. વળી આ પ્રકારની બચતજન્ય આવક પર આવકવેરો પણ લાગતો નથી, એ બીજી બચત. ‘ડૉ. નલિનીબહેન ગણાત્રા પાંચ દિવસ આબુના પ્રવાસે ગયાં હોઈ પોતાનાં કર્મકુંડ પર, સૉરી ક્લિનિક પર મળી શકશે નહીં. તો જેઓ તેમને મળવા ન માગતા હોય તેઓએ આ પાંચ દિવસ એમના ક્લિનિક પર આંટાફેરા મારી આવવા…’ હવે આટલી જાહેરાત લેખક અખબારમાં છપાવે તો ખેરાત જેટલો ખર્ચ થઈ જાય. એના બદલે લેખમાં જ એનો ઉલ્લેખ કરી નાખે તો ઘરવાળીની ઘરવાળી ને કામવાળીની કામવાળી !! (દાઢીની દાઢી ને સાવરણીની સાવરણી)

વાચકમિત્રો, ‘મેમુ’ની મુસાફરીનો અનુભવ તમને લખી વંચાવવા માટે તો હું યાત્રાભર જાગતી રહી. બાકી વહેલી સવારની ટ્રેન પકડવા માટે મારે વહેલાથીયે વહેલા જાગવું પડતું’તું. શું મને નીંદર નહીં આવતી હોય ? પણ વાચકમિત્રો, તમે જ સ્નેહ (તેલ) પૂરીને મારી કલમ (દીવેટ)ને જલતી, સૉરી ચાલતી રાખી છે. એનું ઋણ ચૂકવવા ‘મેમુ’માં મેં જે જોયું એ જોવા તમારે ભાડું ન ખર્ચવું પડે અને તમને પણ ‘બચત એ જ આવક’નો લાભ મળે એ હેતુથી હું આજે ‘સંજય’ બની તમારી સમક્ષ યુદ્ધનો, સૉરી યાત્રાનો અહેવાલ રજૂ કરું છું. મેં મારી જાતને સંજય કીધી. મગર ઈસ બાતસે યૂં ન સમજ લેના, કિ મૈં તુમકો ધૃતરાષ્ટ્ર માનતી હૂં….!

હું ટ્રેનમાં ચડી કે તુરત જ ચાવાળો મારતી કીટલીએ આવ્યો. એ માથું ઓળ્યા વગર આવેલો એટલે મજાનો ‘લાલુ’ જેવો લાગતો’તો. ઘડીક તો મને આશ્ચર્ય થયું કે ભૂતપૂર્વ રેલવેમંત્રી રેલવેમાં ? પણ આશ્ચર્ય ઘડીકનું જ હોય. આશ્ચર્યનું આયુષ્ય સદી કે દાયકાઓનું ન હોય. એટલે મારા આશ્ચર્યનું ત્યાં જ બાળમરણ થઈ ગયું. મેં ચા પીધી. ‘લાલુ’ની ભેળસેળને કારણે કમશક્કર અને કડવી લાગી. ચાનો પ્રોગ્રામ પત્યો એટલે ઝાડુ-પોતાવાળી સાફસૂફી માટે આવી. ‘ઘર-સંસાર’નું એક સૂત્ર છે કે ‘તુમ કહીં ભી જાઓ, મેં તુમ્હે છોડુંગા નહીં.’ એને જોઈને મને કામવાળીની કનડગતની સ્મૃતિ થઈ આવી. એનો ડાયલોગ યાદ આવ્યો. ‘બહેન, વાસણ ખાલી કરી દો, કપડાં બોળી રાખો, ઝાપટ-ઝૂપટ પતી ગઈ છે ને, તો હું કચરા-પોતાં કરી લઉં ?’ ઝાડુ-પોતાવાળી બોલી, ‘બહેન, પગ ઉપર લઈ લો.’ અને હું મારી કામવાળીના સ્મરણને સ્મરણાંજલિ આપી સફાળી મેમુમાં પાછી ફરી.

એવામાં સોગિયા સમાચારથી સવાર બગાડવા પેપર-મેગેઝીનવાળો આવ્યો. મને આંખની એવી બીમારી છે કે હું કોઈ પણ સાહિત્ય ખરીદીને વાંચું તો મને એ છાપેલા અક્ષર પણ ઊકલતા નથી. વળી એવી લોકવાયકા છે કે ‘મૂર્ખા હોય એ ખરીદીને વાંચે’ એટલે સહુની નજર મૂર્ખાને શોધતી’તી. એકાદ બે મૂરખા નીકળીયે આવ્યા અને ખરીદદાર કંઈ સાત કલાક સુધી થોડો જ વાંચ્યે રાખવાનો હોય ?! એટલે એના પૈસા વસૂલ થાય એ માટે સહુએ એની પાસેથી લઈને મેગેઝીન વાંચ્યું ! મેગેઝીનવાળો ગ્યો ને ચનામસાલાવાળો ખૂમચો લઈને આવ્યો. ‘ભૂખ ન જુએ ખૂમચો ને ઊંઘ ન જુએ ખભો.’ આખી રાતનાં ભૂખ્યાં ભાંડુઓએ ચનામસાલાથી જઠરાગ્નિ ઠાર્યો અને પછી ધીરે ધીરે પડોશીના ખભા પર ઝંપલાવવા માંડ્યા. જેને ભાગે મેદસ્વી ખભો આવ્યો એને તો નસકોરા નીંદર આવી ગઈ પણ જેને ભાગે રૂના ગઠ્ઠાવાળું ઓશીકું, મતલબ હાડકાપ્રધાન ખભો આવ્યો’તો એનું લમણું લેવાઈ જતું’તું. એના હાવભાવ જાણે એવું કહેતા’તા કે, હારાવ, ઘી-દૂધ ખાઈને નીકળતા હો તો !! હું તો ‘સંજય’ના રોલમાં હતી એટલે મને બધાની અંતરવાણી પણ સંભળાતી. આમ ‘ઈસકે ખભે પર ઉસકા સર, ઉસકે ખભે પર ઈસકા સર’ની રમત રમતાં રમતાં બધા ઊંઘી ગયા. એમાં કેટલાકનું મોઢું વૈષ્ણોદેવીની ગુફાની જેમ ફૂલફલેઝમાં પહોળું થઈ ગયેલું. મને તો ઈચ્છા થઈ આવી કે અંદર જઈને એક આંટો મારી આવું પણ વળતાં દ્વાર બંધ થઈ જાય તો ? એ બીકે માંડી વાળ્યું. કેટલાકનું મોં વળી ‘ટૂંક સમયમાં ખૂલે છે, ટૂંક સમયમાં ખૂલે છે…’ની જાહેરાતની જેમ ધીમે ધીમે થોડું થોડું ખૂલતું જતું’તું. વિવાહમાં જેમ ખાંડ ફાકવાનો રિવાજ હોય છે એમ ઊંઘવામાં મોં ફાડવાનો રિવાજ કેટલીક જનજાતિમાં હોય છે. એક બહેન તો વળી બધાની ઊંઘ એને જ ભોગવવી પડતી હોય એવી અદાથી પોતાના લમણે હાથ દઈને સૂતાં’તાં.

ઘરની યાદ આવતાં કેટલાક નાની અમથી વાતમાં મેમુમેમ્બર સાથે ઝઘડી પણ લેતાં’તાં. એમને ઓડિયન્સ પણ સારું મળી રહેતું’તું. રવિવાર આવે અને સેલ્સમેન આપણી ઉપર ચઢાઈ કરે એમ સ્ટેશને સ્ટેશને ફેરિયાઓ ટ્રેનમાં ચઢાઈ કરીને ખારી સીંગ, ઠળિયાવાળાં જાંબુ અને સીડલેસ સીતાફળ ભટકાડી જતા હતા. (તમેય તે શું હું જે લખું એ વાંચીને હસવામાં કાઢી નાખો છો ? સીડલેસ સીતાફળ રામરાજ્યમાંય નહોતા મળતાં. સીતાફળ સીડલેસ મળતાં થશે ત્યારે બાકીનાં તમામ ફળ નિષ્ફળ થઈ જશે. હું તો હસાવવાનો ધંધો લઈને બેઠી છું એટલે મારે તો હસાવવા માટે મરણિયા પ્રયત્ન કરવા પડે. તમારે ક્યાં મજબૂરી છે.) મેમુની બીજી વિશેષતા એ હતી કે ઉપાધિના પ્રકાર બદલાય એમ આપણી બાજુમાં બેઠેલા પેસેન્જર બદલાતા રહે છે. વૈશાખ ઊતરે ને ચૈત્ર ચડે. ગરમી તો બંનેમાં પડે જ. પણ આપણને કંઈ ફેર ન પડે, કારણ કે મેમુ કે મુસાફરો સાથે આપણું માત્ર ઈન્વોલ્વમેન્ટ હોય છે. એટેચમેન્ટ નહિ. ‘મેમુ’માંથી ‘મે’ અને ‘મુ’ કાઢી નાખીએ તો યાત્રા હળવી બની રહે.

અંતે આબુરોડ સ્ટેશન આવ્યું ને બૂમ સંભળાઈ, ગરમાગરમ રબડી…..ઈ….ઈ….!!

[poll id=”29″]