એક જાહેર પત્ર – ડૉ. હેમંત સી. પટેલ

[ ‘ભૂમિપુત્ર’ સામાયિક નવેમ્બર-2012માંથી સાભાર.]

[dc]આ[/dc]પણી લોકશાહીમાં આપણા પસંદ કરેલા પ્રતિનિધિઓ દ્વારા જનતાની સાચી ભાવનાઓનું પ્રતિબિંબ નથી થતું, એ એક કડવું સત્ય છે. કારણ કે જે પ્રતિનિધિઓ જીતે છે તેમને કુલ જનતાના વીસ ટકા કે તેથી પણ ઓછા મત મળતા હોય છે. એટલું જ નહીં, ચૂંટણી પછી જે તડજોડો થાય છે, તેને પરિણામે એવા લોકો સત્તા પર આવી જાય છે, જેને વિશે દેશની જનતાએ સપનામાં પણ વિચાર્યું ન હોય ! આજ સુધી કોઈ પણ પક્ષને 30%થી વધુ મત મળ્યા નથી. એનો અર્થ એ થયો કે જે પક્ષ પોતાને ‘જનાદેશ’ મળ્યો છે તેવી વાત ચલાવતા હોય છે તેમને દેશના માત્ર 15 ટકા (50 ટકા મતદાન થાય તે હિસાબથી) લોકોનું સમર્થન પ્રાપ્ત છે. આને શું સાચું પ્રતિનિધિત્વ કહી શકાય ખરું ?

આજે આપણે કોઈ દુકાનમાં જઈએ અને કોઈ વસ્તુ પસંદ ન પડે તો તે દુકાનમાંથી કશું લીધા વગર બીજી દુકાનમાં જઈને આપણને ગમતી વસ્તુ પસંદ કરી શકીએ છીએ. પરંતુ, એ તો જુઓ કે આવી સ્વતંત્રતા આપણને પોતાનો પ્રતિનિધિ ચૂંટવામાં નથી ! આ તે કેવી વ્યવસ્થા ? પાંચ-દસ ઉમેદવારો, જેમને જે તે પક્ષો પસંદ કરે છે, તેમાંથી જ આપણે તો કોઈ એક ને (પક્ષની પસંદગી પ્રમાણે) જબરજસ્તીથી ચૂંટવો પડે છે. પરિણામે, દેશના 50 ટકાથી વધુ મતદાતા પોતાનો મત નાંખતા જ નથી. અને જે 50 ટકા મત નાખવા જાય છે તેમાંથી પણ 50 ટકા લોકો દિલથી વોટીંગ કરતા નથી, માત્ર પોતાની ફરજ અદા કરે છે. એક રીતે જોવા જઈએ તો પોતાનો મત ન નાંખીને 50 ટકા મતદાતા બધા જ ઉમેદવારોને રીજેક્ટ કરે છે. આ લોકોના માનવા પ્રમાણે ‘બધા જ ઉમેદવારો જે ચૂંટણીમાં ઊભા રહ્યા છે તે ચોર છે અને તેથી હું કોઈને મારો મત આપવા માગતો નથી.’ આ વિધાન આપણે ઘણી વાર સાંભળ્યું જ છે. અડધાથી વધુ મતદાતાઓના મત/Opinion ને નજરઅંદાજ કરીને આપણે આ લોકશાહીને ક્યા મોડ પર લાવીને મૂકી દીધી છે ? જે માત્ર કહેવા પૂરતી અને બંધારણના પાના માત્રમાં રહી ગઈ છે !

જો આ દેશના લોકોને Right to Reject નો અધિકાર મળે તો દેશની લોકશાહીમાં તેમ જ આપણે ચૂંટીને મોકલેલા પ્રતિનિધિઓમાં મૂળભૂત પરિવર્તન આવી શકે. આ એક Genetic Change હશે જે આપણી સંપૂર્ણ રાજકીય વ્યવસ્થા બદલવાની તાકાત ધરાવે છે. આપણે વ્યવસ્થા પરિવર્તનની વાત કરીએ છીએ. પરંતુ, એ યાદ રાખીએ કે આ જ લોકો જો સત્તામાં રહે તો ગમે તેટલી સારી સિસ્ટમને તહસનહસ કરીને પૂરેપૂરી નિષ્ફળ કરવાની તાકાત તેઓ ધરાવે છે. તેથી જ, આપણું ધ્યેય સિસ્ટમને બદલવાને બદલે તેને ચલાવવાવાળા લોકોને બદલવાનું હોવું જોઈએ.

આપણી પાસે એવા ઘણા દાખલા મોજૂદ છે જેમાં સારા લોકોએ સારાં કામો આ જ દેશમાં કરી બતાવ્યાં છે. તેથી આપણે શાસન કરવાવાળા લોકોમાં ઉચ્ચ ગુણવત્તા ફરીથી આવે તેવું ગોઠવવું પડશે. છેલ્લાં 65 વર્ષોમાં સત્તા સ્થાને સરદાર, રાજેન્દ્ર પ્રસાદ, શાસ્ત્રીજી…. જેવા લોકોને બદલે નીચે પડતી લાલુ, મુલાયમ, પવાર, માયાવતી, કલમાડી, રાજા, યેદુરપ્પા જેવી વ્યક્તિઓ પહોંચી છે. સૌ પ્રથમ તો આપણે ખોટા લોકોને સંસદ સુધી પહોંચતા જ રોકવા જોઈશે, અને આપણે માત્ર Right to Reject થી જ કરી શકીશું. કોઈ પણ પક્ષ બીજી વારની ચૂંટણી ઈચ્છતો નથી. તેથી, બધા પક્ષો પર સૌથી સારા ઉમેદવારને ચૂંટણીમાં ઊભા રાખવા માટેનું દબાણ આવશે જેથી લોકો તેને નકારે નહીં. આ જ વસ્તુ વારંવાર થતી ચૂંટણીને રોકશે. પરંતુ, Right to Reject માટે બંધારણમાં ફેરફાર કરવો પડશે. આજની વ્યવસ્થામાં ચૂંટાઈને આવેલી કોઈપણ સરકાર આપણને આ અધિકાર આપવાની નથી. તેવી હાલતમાં આપણી પાસે વિકલ્પ શું છે ?

જ્યાં સુધી આપણને Right to Reject ન મળે ત્યાં સુધી ચૂંટણી અધિકાર કાયદાના 49 (ઓ) ધારા હેઠળ આપણને આપણો મત અનામત (એટલે કે Reserve) રાખવાનો જે બંધારણીય અધિકાર મળેલો છે. તેનો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ. આ અધિકારનો ઉપયોગ ખાસ થતો નથી કારણ કે આ વિષયમાં લોકોને ખાસ માહિતી હતી નહીં અને છે પણ નહીં. મને આશ્ચર્ય તો એ વાતનું છે કે ચૂંટણીપંચે આજ દિન સુધી દેશના મતદાતાઓને પોતાનો મત અનામત રાખવાના બંધારણીય અધિકાર વિષે દેશની જનતાને જણાવવું જરૂરી કેમ નથી માન્યું ? આજે પણ ચૂંટણીપંચ આ મુદ્દે મૌન છે. પરંતુ, હવે સમય આવી ગયો છે કે આપણે આ અધિકારનો ઉપયોગ કરીએ. ચૂંટણી પંચને આપણે વિનંતિ કરવી જોઈએ કે આ મત અનામત (Reserved) રાખવાનો અધિકાર 2014ની ચૂંટણીમાં EVM મશીન પર એક બટનના સ્વરૂપમાં મળે. જે હાલમાં Returning Officer પાસે 15એના ફોર્મના સ્વરૂપમાં હોય છે. પરંતુ, આ વ્યવસ્થાને કારણે આપણા મતની ગુપ્તતાના અધિકારનો ભંગ થાય છે. જો ચૂંટણી પંચ આમ કરવાનો ઈન્કાર કરે તો આ અધિકાર મેળવવા માટે સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરવાનો રસ્તો પણ છે જ. આજની વ્યવસ્થામાં આપણે બધાને Reject કરી શકીએ તેમ નથી. પરંતુ જીતનાર ઉમેદવારને તેને મળેલા મતથી પણ વધુ મત અનામત રખાવીને તેની જીતની અર્થવિહીનતા તેમ જ સચ્ચાઈના દર્શન જરૂર કરાવી શકીએ. Right to Reject ની દિશામાં આ આપણું પહેલું ડગલું હોઈ શકે.

આશા રાખું છું કે સૌ સાથીઓ, નાગરિકો મારા આ સૂચન પર વિચાર કરશે તેમ જ પ્રતિભાવ આપશે.

(હિંદીમાંથી અનુવાદિત. ભૂમિપુત્રમાંથી સાભાર.)

આપની દષ્ટિએ શું Right to Reject જરૂરી છે ?

View Results

Loading ... Loading ...

Email This Article Email This Article · Print This Article Print This Article ·  Save article As PDF ·   Subscribe ReadGujarati

  « Previous નવા વર્ષનાં મંગલ પ્રભાતે – તંત્રી
એક અદ્દભુત ફેન્ટસી – રતિલાલ બોરીસાગર Next »   

7 પ્રતિભાવો : એક જાહેર પત્ર – ડૉ. હેમંત સી. પટેલ

  1. Kalidas V. Patel { Vagosana } says:

    હેમંતભાઈ,
    બહુ જ સુંદર અને જરૂરી સૂચન છે આપનું. દરેક મતદારને’ Right to reject ‘નો
    હક મળવો જ જોઈએ. મત અનામત રાખવાની સગવડ પણ વોટીંગ મશીનમાં મળવી જ જોઈએ. … લેખ બહુ જ વિદ્વતાપૂર્ણ રહ્યો. … આભાર.
    કાલિદાસ વ. પટેલ { વાગોસણા }

  2. Rasikbhai Gandhi says:

    મતદારો પાસે આજે પણ જે મત આપવાનો હક્ક છે તેનો ભણેલા અને સુખી ઘરના લોકો ક્યા ઉપયોગ કરે છે? તેના પરીણામે વોટ બેંકની રાજનીતી કામ કરે છે. ખરીદાયેલા મતો થી ઉમેદવારો જીતે છે. સુખી અને ભણેલા લોકોની સુસ્તિ ઉડાડવાની તાતિ જરુર છે. Right to Recall or Reject નો અધીકાર આ લૉકૉ ઉપયોગ કરશે જ તેનિ કૈ ખાતરી છે? સુખી મતદારોની સજગતા ખુબ જ જરુરી છે.સાથે સાથે રીઝર્વેશન ની પ્રથા બંધ થવી જોઈયે. દરેક પક્ષો સારા ઉમેદવાર ઉભા રાખે તે માટે પણ લોકો સતર્ક રહે તે માટે કાયદો લાવવો જોઇયે.

  3. devina says:

    thnx for informative article

  4. Amrutlal Hingrajia says:

    શિક્ષિત અને આર્થિક સંપન્ન લોકો પહેલાં મતદાન મથક સિધુ જાય પછી બીજી બધી વાત. આ વર્ગના લોકો માત્ર સ્વાર્થને જ પ્રાધાન્ય આપે છે.મતદાનના દિવસની રજાનો ઉપયોગ પીકનીક માટે થાય. ચુંટણી પછી આખી દુનિયા બદલવાની વાત કરે. મતદાન કરવું નહિ અને રાઈટ ટુ રીજેક્ટ અને રાઈટ ટુ રીકોલની વાત કરવી તેને પોતાની વિદ્વતા બતાવવાનું પ્લેટફોર્મ બનાવવું.આ બધો તો દેખાડો માત્ર છે.નિમ્ન કક્ષાના માણસોને આપણેજ ઉચ્ચ સ્થાને બેસાડી પછી દેકારો કરવો તે માત્ર દંભ છે.સારા શાષન માટે મતદાર જાગૃત હોવો જોઈએ અને શાષક નિષ્ઠાવાન હોવો જોઈએ.આ પરિસ્થિતિ રાતોરાત નથી ઉભી થઇ.શિક્ષિત અને સંપન્ન વર્ગની ચુંટણી પ્રત્યેની ઉપેક્ષાએ જ આ પરિસ્થિતિ ઉભી કરી છે.નૈતિકતાની વાતો કરનારે સૌથી પહેલાં પોતે નૈતિક થવું જોઈએ.એટલુંજ નહિ સારા માણસોને પ્રમોટ પણ કરવા જોઈએ.રાજકારણીઓતો સમાજમાંથી જ આવે છે. જેવું કુવામાં તેવું હવાડામાં.કુવો એટલે આમ જનતા અને હવાડો એટલે રાજકારણીઓ.આપણું વ્યક્તિગત નૈતિક સ્તર સુધારવાની જરૂર છે. તેને માટે અભિયાન ચલાવવું જરૂરી છે.અને તે માત્ર ચુંટણી અને રાજકારણ સુધી માર્યાદિત ન રહેતા તમામ લેવલ સુધી વિસ્તરવું જોઈએ અને તેની શરૂઆત આપણાથી થાય.

  5. natavarbhai .g.patel. says:

    આશાવાદેી રહેીએ કે રાઈટ ટુ રેીેજેક્ટનેી સગવડ સરસ પરિણામ આપશે.

  6. Hitesh Patel says:

    આપનૉ મત બરૉબર I am agree with your right to reject but at present also need to one more right of every Indian is Right to Service like pure water, proper medical treatment, compulsory implement in right to education of poor children etc…

  7. Arvind Patel says:

    આપણી લોકશાહી કહેવાતી લોકશાહી છે. શાશક નેતાઓ અને પ્રજા આ બધું જાણે છે. તેમ છતાં તેનો કોઈ જ ઉપાય નથી. આમ જ ચાલ્યું આવે છે અને આમ જ ચાલતું રહેશે. પ્રજાનું ખમીર નીચલી કક્ષાએ છે અને નેતાઓની લાલચુ દાનત ઉચ્ચ કક્ષાએ છે. ૧૯૪૭ થી શરુ થઇ આજ સુધી સ્તર નીચું જતું જાય છે.

આપનો પ્રતિભાવ :

Name : (required)
Email : (required)
Website : (optional)
Comment :