- ReadGujarati.com - http://www.readgujarati.com -

જવાબદાર પ્રવાસી બનવું સહેલું છે! – હિરલ પંડ્યા

(દિવાળીનું વેકેશન એટલે હવે ઘણાંખરા પરિવાર માટે ફરવાનો અવસર. બિઝનસ સ્ટાન્ડર્ડના એક અહેવાલ મુજબ ભારતમાં અને વિશ્વના પ્રવાસન નકશામાં પ્રવાસી તરીકે ગુજરાતીઓ મોખરે છે. રૂપિયાનું અવમૂલ્યન કે મંદી પણ ગુજરાતીઓની ફરવાની આદત પર અસર કરી શકી નથી. ભારતની બહાર જનારા પ્રવાસીઓમાં ૩૦%થી વધુ ગુજરાતી છે. ભલે ગુજરાતીઓ પ્રવાસી તરીકે પંકાયેલા છે, પણ એક જવાબદાર પ્રવાસી તરીકે આપણી છાપ બહુ સારી નથી. હિરલ પંડ્યાનો પ્રસ્તુત લેખ મુસાફરી માટેની આપણી આ મોસમમાં ખૂબ ઉપયોગી વાત કહી જાય છે. રીડગુજરાતીને પ્રસ્તુત લેખ પાઠવવા બદલ હિરલ પંડ્યાનો ખૂબ આભાર.)

‘નદીની રેતમાં રમતું નગર મળે ન મળે,
ફરી આ દ્રશ્ય સ્મૃતિપટ ઉપર મળે ન મળે.
ભરી લો શ્વાસમાં એની સુગંધનો દરિયો,
પછી આ માટીની ભીની અસર મળે ન મળે.’

‘આદીલ’ મન્સૂરીની આ અદભુત રચના યાદ આવી ગઈ જ્યારે મારી એક મિત્રએ મને હતાશ થઈ કહ્યું, “યાર, શિમલા જેટલું સાંભળ્યું હતું તેનાથી વધારે લોકો અને ગાડીઓથી ખીચોખીચ નીકળ્યું!”

હમણાં થોડા વર્ષોથી આવા ઘણા કિસ્સાઓ સાંભળવા અને વાંચવા મળી રહ્યા છે – 

શું તમારી સાથે પણ આવું થયું છે કે તમે કોઈ પર્યટન સ્થળ પર જાવ અને ફેસબુક કે ઇન્સ્ટાગ્રામ પર જોયેલા ફોટા કરતા કંઈક ભળતો જ નઝારો હોય? ચાલો હું અમારી સાથે થયેલો એક પ્રસંગ કહું. કાલાઘોડા આર્ટ ફેસ્ટિવલ ભારતનો સૌથી મોટો આર્ટ ફેસ્ટિવલ છે જે મુંબઈમાં દર વર્ષે ફેબ્રુઆરી મહિનામાં યોજાય છે. જ્યાં ડ્રામા, મ્યુઝીક, આર્ટ, ફોટોગ્રાફી જેવી અનેક કળાઓને પ્રદર્શિત કરવામાં આવે છે. આ ફેસ્ટમાં ભારતના જ નહીં પણ વિશ્વભરથી આર્ટિસ્ટ આવે છે. પણ આ છેલ્લા થોડા વર્ષોમાં આવેલા સેલ્ફીનાં વાવાઝોડાએ આ આર્ટ ફેસ્ટિવલની મઝા મારી નાખી છે. જ્યાં કલાકૃતિ (આર્ટ) મૂકી હોય ત્યાં બધા ટોળા બનાવી સેલ્ફી ખેંચ્યા કરતા હોય, એમાં પણ એમને એક ફોટો પાડી શાંતિ ના મળે, ચાર – પાંચ તો પાડવી જ પડે! એમાં સાચા કલાપ્રેમીને તો એ કલાકૃતિની માંડ ઝલક જ જોવા મળે અને ત્યાં બીજા સેલ્ફી પાડવાવાળાનો કાફલો આવી ઉભો રહે. કોઈને રસ ન હોય કે સામે મૂકેલ આર્ટ શું છે? કલાકાર શું કહેવા માંગે છે? આવું અહીંજ નહીં, બધે થવા લાગ્યું છે. પાંગોંગ લેકમાં કરીનાવાળી સ્કુટી પર બેસવાની લાઈનથી લઈ જયપુરનાં કોઈ મહેલમાં જવા સુધી!

કહેવાય છે કે ૨૦૨૦ સુધીમાં દુનિયામાં પ્રવાસ કરવા વાળાઓનો આંકડો ૧.૫ અબજ હશે! તો આવા સમયે રિસ્પોનસીબલ ટ્રાવેલિંગની ગરજ ઉભી થઈ છે. રિસ્પોનસીબલ ટ્રાવેલિંગ? માથું ખંજવાળવાનું શરૂ કરો તેની પહેલા જણાવી દઉં કે, રિસ્પોનસીબલ ટ્રાવેલિંગ કરવું એટલે જવાબદાર પ્રવાસી બનવું. સસ્ટનેબલ ટ્રાવેલિંગ, નૈતિકતા ભર્યું, ઇકો ફ્રેન્ડલી વગેરે એના સમાનાર્થી શબ્દો. 

“ઓહ! બહુ ભયંકર જવાબદારી ભર્યું કામ લાગે છે.”

ભયંકર તો નહીં પણ થોડી જવાબદારીવાળું જરૂર! જેમાં તમે સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક રીતે જાગૃત રહો છો કે તમે કેવી રીતે તમારા રૂપિયાનો ઉપયોગ કરી, કેટલાક નાના મોટા સમાધાનથી કરી, કેટલો મોટો બદલાવ લાવી શકો છો અને જે તે જગ્યાએથી પાછા વળતાં ત્યાં અમીટ છાપ છોડતા જાવ છો.

Credit:© AFP/Getty Images

તો ચાલો નાની વસ્તુઓથી શરૂઆત કરીએ..

રિસ્પોનસીબલ ટ્રાવેલ એટલે કે જવાબદારીભર્યા પ્રવાસી તરીકે પ્રવાસન સ્થળોની સુંદરતા અને કુદરતી સંપત્તિ જાળવવામાં હજું બીજું ઘણું કરી શકાય; પણ આપણે નાની વસ્તુઓથી શરૂઆત તો કરીએ. આમાં આપણે કોઈને “તમે ખોટું કરી રહ્યા છો” ના ઝંડા લઈ ફરવાનું નથી, કે નથી કોઈ સખત બદલાવ લાવી દેવાના કે જેથી પ્રવાસ પણ પરીક્ષા લાગે. લાવવાની છે તો બસ થોડી જાગૃતતા, દયાભાવ અને પરસ્પર આદરભાવ! 

આ હું નહીં પણ સ્ટેટિસ્ટિકલ ડેટા (આંકડાશાસ્ત્ર) કહે છે કે જો દુનિયાનાં નકશામાં કોઈ પણ જગ્યા પર આંગળી મુકશો તો કોઈ એક ગુજરાતી તો એવો મળી જ જશે જે ત્યાં ફરી આવ્યો હશે! ટૂંકમાં ગુજરાતીઓ સૌથી વધારે ભમતારામ હોય છે. તો આપણે જવાબદાર પ્રવાસી બનવાનું કેમ શરૂ ન કરીએ? ઉપર કહેલી સામાન્ય વાતો તમારામાંથી કેટલાકે આ પહેલા વાંચી કે સાંભળી હશે; તો હજુ એક વાર વાંચી હવે ગાંઠ વાળો, ૨૦૨૦ દૂર નથી. તમે અનુસરો તો લોકો તમને અનુસરશે!

– હિરલ પંડ્યા
hiral9122pandya@gmail.com