ખટમીઠો પ્રશ્ન – નટવર પટેલ

[શ્રી જયંત પાઠકના કાવ્ય ‘ખારો ખારો પ્રશ્ન’ પર આધારિત પ્રતિકાવ્ય – તાદર્થ્ય સામાયિકમાંથી સાભાર.]

આખરે ઉજાગરાનો અંત આવ્યો.
પરીક્ષા પૂરી થઈ ગઈ.
વિદ્યાર્થી હવે
દફતરની ચીજો ગણે છે.
સંભારી સંભારી મેળવે છે,
સંભાળી સંભાળી ગોઠવે છે.
નોટો, ચોપડીઓ, ગાઈડ, અપેક્ષિત
બધું બરાબર છે.
ક્યાંય કશુંય ખોવાયું નથી
પણ
અચાનક કંઈક યાદ આવતાં
એ અભ્યાસખંડની મધ્યે
ઊભો રહી જાય છે
આંખમાંથી હરખ હરખ થાય છે
ખટમીઠો પ્રશ્ન :
મારી ‘કાપલીઓ’ ક્યાં ?

ગીત – કેતન કાનપરિયા

પંખીનું બચ્ચું કલશોરમાં કહે છે કે
……………………… આખું આકાશ મારી આંખમાં.
તડકાનું તેજ મારા લોહીમાં ઓગળતું
……………………… પીંછાનો ભાર નથી પાંખમાં.

વાસંતી વાયરાની લ્હેરખીઓ અંગમાં
……………………… ને પગમાં છે ઝરણાંની બેડી;
પાનખર પારણે એવી પોઢી ગઈ કે
……………………… પાંદડાંમાં પાડી મેં કેડી;
આંબલાની ડાળ પર આવેલી કેરીને
……………………… પોપટડાં ફરી ફરી ચાખ મા.
……………………… પંખીનું બચ્ચું……

ફૂલડાંની ફોરમને શ્વાસે ભરીને પછી
……………………… ઓળંગ્યા ઊંચા પહાડને;
ભૈરવી, પૂર્વી અમે છેડ્યો મલ્હાર
……………………… અને ખોલ્યા છે કંઠના કમાડને;
ઘાસના તણખલાનો માળો ગૂંથી નાખ્યો
……………………… લઈ ગીત અને સંગીતને કાખમાં
……………………… પંખીનું બચ્ચું……

ઘડપણ કોણે મોકલ્યું ? – નરસિંહ મહેતા

ઘડપણ કોણે મોકલ્યું ? જાણ્યું જોબન રહે સૌ કાળ
ઉંબરા તો ડુંગરા થયા રે, પાદર થયાં પરદેશ;
ગોળી તો ગંગા થઈ રે, અંગે ઉજળા થયા છે કેશ… ઘડપણ…

નહોતું જોઈતું તે શીદ આવિયું રે, નહોતી જોઈ તારી વાટ,
ઘરમાંથી હળવા થયા રે, ખૂણે ઢાળો એની ખાટ….. ઘડપણ…..

નાનપણે ભાવે લાડવા રે, ઘડપણે ભાવે સેવ;
રોજ ને રોજ જોઈએ રબડી રે, એવી બળી રે ઘડપણની ટેવ… ઘટપણ…

પ્રાત:કાળે પ્રાણ માહરા રે, અન્ન વિના અકળાય;
ઘરનાં કહે, મરતો નથી રે, તને બેસી રહેતા શું થાય ?…. ઘડપણ….

દીકરા તો જૂજવા થયા રે, વહુઅરો દે છે ગાળ;
દીકરીઓને જમાઈ લઈ ગયા રે, હવે ઘડપણના શા હાલ ?…. ઘડપણ…

નવ નાડીઓ જૂજવી પડી રે, આવી પહોંચ્યો કાળ;
બૈરાં, છોકરાં, ફટ ફટ કરે રે, બાળક દે છે ગાળ….. ઘડપણ…

આવી વેળા અંતકાળની રે, દીકરા પધાર્યા દ્વાર,
પાંસળીએથી છોડી વાંસળી રે, લેઈ લીધી તેણી વાર….. ઘડપણ…

એવું નફટ છે આ વૃદ્ધપણું રે, મૂકી દો સૌ અહંકાર;
ધરમના સત્ય વચન થકી રે, મહેતો નરસૈંયો ઊતર્યો ભવપાર…. ઘડપણ….

કહો, કોની પરવા ? – સુરેશ દલાલ

શરીર સાબૂત હોય
કે સાબૂત ન પણ હોય
પણ મન આ મજબૂત હોય
તો ડરવાનું શું ને પછી કોની પરવા ?
જીવવાનું હોય
યા મરવાનું હોય
તો ડરવાનું શું ને પછી કોને પરવા ?

તનના તંબુમાં
મરણનો આરબ
એનો ઊંટ સાથે હોય
પણ આપણા આ હોઠ સામે
અમરતના ઘૂંટ હોય
આનંદ લખલૂંટ હોય
પછી કોને પરવા ને કોની પરવા ?

આપણે તો મરજી-વા
ડૂબવા નીકળ્યા
ને જળની કેડી પર નીકળ્યા ફરવા
હવે કોને પરવા ને કોની પરવા ?

રોજ રોજ ડૂબવાનું
રોજ રોજ તરવાનું
રોજ રોજ ઊગવાનું
ને આપણે આથમવાનું:
ફરી પાછું ઊગવાનું:
કાંઈ નહીં પૂછવાનું:
સ્મિત નહીં લૂછવાનું:
કહો, કોને પરવા ?
કહો, કોની પરવા ?

કાવ્ય – મુકેશ જોષી

એક તો તું પોતે મધ જેવી, એમાં તારું સ્મિત
………………………………. જાણે મધમાં સાકર નાખી
મારી દષ્ટિ કેમ આટલી મીઠી, એ ના પૂછ
………………………………. મેં તો તને નજરથી ચાખી

કડવાથી કડવા લીમડાની ડાળ પરે,
………………………. મધપૂડો બેસે એવી મારી હાલત
આખા જગમાં ખોબેખોબા ખૂબ
……………….પતાસાં વહેંચું એવી ગળચટ્ટી આ બાબત

બંગાળી મીઠાઈ સમી તું સાંજ મને મોકલતી
……………………………. ઉપર સ્પર્શનું અબરખ રાખી

તેં તો ખાલી છાંટો વાવ્યો ને
……………… મારામાં શેરડીનું આ ખેતર ઊગી આવ્યું
મને જેમણે દાતરડાથી કાપ્યો,
…………………… એના ખોબામાંયે અમરત શું ઢોળાયું
જગમાંથી કડવાશ હટાવી રેલાવું મીઠાશ
……………………………. મને જો મળી જાય તું આખી

જીવ તારું જીવતર નાનું – પ્રજ્ઞા પટેલ

જીવ તારું જીવતર નાનું ને પળોજણ ઝાઝી
માથે ધોળા વાળ, તને લાગે કુંપળ તાજી.
આવડે તો આનંદે ગાવું, નહીંતર રહેવું ચૂપ
મનની મસ્તીનો મેળો, એવો કરવો ધૂપ.

જીવ તારું જીવતર નાનું ને પળોજણ ઝાઝી…

શાને કરતો દોડાદોડી, કોને કરતો રાજી
વાટ જોઈને ઊભું છે, જગ બનવા કાજી
ફાવે તો ફરવું, નહીંતર ઊભા રહેવું.
મેલી જળની માયા, ભીતર ભીના વહેવું.

જીવ તારું જીવતર નાનું ને પળોજણ ઝાઝી…

હસવું-રોવું, લેવું-ખોવું બેધારી બાજી
હૈયાને હોંકારે હાંકજે હોડી, ખુદ બની માઝી.

જીવ તારું જીવતર નાનું ને પળોજણ ઝાઝી….