પત્રવિશ્વ (ભાગ-2) – સં. સુરેશ દલાલ, મહેશ દવે

[‘પત્રવિશ્વ’ એ ગુજરાતી સાહિત્યમાં દુર્લભ કહી શકાય તે પ્રકારનું પુસ્તક છે. વિશ્વની વિવિધ વ્યક્તિઓના ઉત્તમ પત્રોનો તેમાં સંચય છે. ધર્મ-અધ્યાત્મ, પ્રાચીન, સાહિત્ય, પ્રણય, પરિવાર, જાહેરજીવન, મિત્રપત્ર જેવા જુદા જુદા ખંડમાં 176 વ્યક્તિઓનાં વૈવિધ્યપૂર્ણ એવા 232 પત્રો આ પુસ્તકમાં સમાવાયા છે. તેમાંના કેટલાક પત્રો આપણે અગાઉ માણ્યાં હતાં. આજે વધુ કેટલાક પત્રોને પામીએ. પુસ્તક પ્રાપ્તિની વિગત લેખના અંતે આપવામાં આવી છે.]

[1] કાફકાનો પત્ર પિતાજીને (અનુ. અનિલ જોશી)

પ્રિય પિતાજી,

તમે મને એક વાર પૂછ્યું હતું કે મને તમારી બીક શા માટે લાગે છે ? મારી ટેવ મુજબ મને સમજાતું નહોતું કે હું શું જવાબ દઉં ? આની પાછળ પણ ડરનું કારણ હતું. હું તમારાથી સખત ડરતો રહ્યો છું. તમને આ પત્ર પણ ડરતાં ડરતાં લખી રહ્યો છું. તમે આખી જિંદગી ખૂબ મહેનત કરી છે. તમે બધું જ બાળકો ઉપર, ખાસ કરીને મારા ઉપર ન્યોછાવર કરી દીધું છે. એને કારણે જ મને એશોઆરામની જિંદગી મળી છે. મને બ્રેડબટરની ચિંતા જ નથી. મેં પાણી માગ્યું છે, તો તમે દૂધ હાજર કર્યું છે. મને બહુ નવાઈ લાગે છે કે તમે મારી પાસેથી કોઈ કૃતજ્ઞતાની અપેક્ષા જ નથી રાખી, પણ હું તમારાથી કાયમ દૂર ને દૂર જતો રહ્યો. તમારા માટે મને કોઈ દિવસ કૌટુંબિક ભાવ જાગ્યો જ નથી. હું ઊલટો નાની બહેન ચોટલાની હઠને પંપાળતો હતો. મેં તો તમારા માટે કોઈ દિવસ નાટકની ટિકિટ પણ ખરીદી નથી. હું બહુ સ્વાર્થી છું. તમે પોતે જ આપણી પરસ્પરની વિમુખતા માટે બેકસૂર હો એ શક્ય છે. મારી મૂંઝવણ એ છે કે હું તમને કાંઈક પણ કહેવા જાઉં છું એની તમને અગાઉથી જ ખબર પડી જાય છે. પિતાજી, મને તમારી ભલમનસાઈ ઉપર લેશમાત્ર શંકા નથી, પણ તમારી એક વાત નથી ગમતી. તમે મારા તરફ પ્રેમનો દેખાડો નથી કરતા એ મને કબૂલ છે, પણ બીજાના પિતાજીઓ દેખાડો કરે છે એમ માની લેવું બરાબર નથી. તમે અંદરખાને ખૂબ નરમદિલ અને ભલા છો. પણ દરેક બાળક તમારા જેવું નથી હોતું. તમે જેવા છો એવો જ વર્તાવ તમે અમારી સાથે કરો છો. તમારી શક્તિ, આંધળો ક્રોધ અને શોરબકોર મેં સાંભળ્યો છે, અનુભવ્યો છે. તમારા પ્રભાવ નીચે હું લગભગ દબાઈ જતો હતો. જિંદગી માત્ર ધીરજ ધરવાનો ખેલ નથી, પણ કાંઈક વિશેષ હોય છે.

લિ.
કાફકા.
વધુ આગળ વાંચો »