એરકન્ડિશન સોસાયટી – ગિરીશ ગણાત્રા

[‘હલચલ’ સામાયિક (કોલકતા)માંથી સાભાર.]

બળબળતા ઉનાળાની એક બપોરે ટ્રેનમાંથી ઉતરી સ્ટેશનની બહાર ઊભેલી રીક્ષાઓમાંથી એક આગળ ઊભાં રહી અંદર બેગ ગોઠવી કે પેસેન્જરની રાહ જોતાં રીક્ષાવાળાએ મીટરનો ફલેગ ડાઉન કરતાં પૂછ્યું :
‘ક્યાં જવાનું ?’
‘સાકેત સોસાયટીમાં.’
‘સાકેત સોસાયટી ? એ ક્યાં આવી ?’ રીક્ષાવાળાએ મારી સામે જોતાં પૂછ્યું.
મેં ગજવામાંથી ડૉ. હર્ષદ ભટ્ટીનું વિઝિટીંગ કાર્ડ કાઢ્યું. એમાંથી સરનામું વાંચતાં બોલ્યો : ‘જવાહર રોડ’ અને પછી, એ સ્થળે એક વખત આવી ગયો હોવાથી ઉમેર્યું, ‘નેરોગેજ રેલવે સ્ટેશનના પાટા પાછળ જે ઢાળવાળું ફાટક આવે છે ને, બસ, એ ફાટક ક્રોસ કરો તો સામે જ સાકેત સોસાયટી આવે છે…..’ આટલી બધી નિશાનીઓ આપ્યા છતાંય રીક્ષાવાળાએ મારી સામે મૂંઝવણભર્યું જોયાં કર્યું.

મને નવાઈ લાગી. આ નાનકડું શહેર એટલું બધું વિસ્તરેલું નહોતું કે આટલું સરનામું અને આટઆટલી નિશાનીઓ આપ્યા પછીય રીક્ષાવાળાને મૂંઝાવું પડે. આ નાનકડા શહેરની વસતિ વધી વધીને બહુ બહુ તો એક-સવા લાખ જેટલી થઈ હશે. શહેર પણ કંઈ એટલું પહોળે પટે વિસ્તરેલું પણ નહીં. અને છતાંય આ રીક્ષાવાળાને વળી સરનામાની શી મૂંઝવણ પડી હશે ? કદાચ આ શહેરમાં કોઈ સગાને સહારે આવી નવો નવો ધંધો શરૂ કર્યો હશે એટલે મૂંઝાયો હશે. મેં ફરી વખત, વર્ષો પહેલાં જોયેલી આ જગાનું વર્ણન કરવા માંડ્યું ત્યાં બાજુમાં ઊભેલા એક બીજા રીક્ષાવાળાએ પૂછ્યું :
‘કોને ત્યાં જવું છે ?’
‘ડૉ. હર્ષદ ભટ્ટીને ઘેર.’
‘મગન, સાહેબને લીલીછમ સોસાયટીમાં મૂકી આવ.’
તુરત જ મારા રીક્ષાવાળાએ પગ આગળનું હેન્ડલ ખેંચતા કહ્યું : ‘ત્યારે સાહેબ એમ બોલોને કે લીલીછમમાં જવાનું છે.’
વધુ આગળ વાંચો »

ખાનદાની ક્યાંથી પ્રગટે ? – ગિરીશ ગણાત્રા

[‘હલચલ’ સામાયિકમાંથી સાભાર.]

નંદુને જો કોઈ પૂછે કે ‘અલી, અમારા ઘરનું કામ બાંધીશ ?’
તો એ ચોખ્ખીચણાક ના પાડી દેતી. એ કહેતી : ‘ના બોન, એ ઘરનાં કામ બસ છે. એમાંય વસંતભાઈ શેઠના ઘરનું કામ તો પોણો દી પહોંચે એટલું છે. સેંથકનાં કામ બાંધીને પછેં બધાયને નારાજ કરવા કરતાં આ બે કામ બસ છે, ને મારે આમેય ઘરમાં ખાવાવાળાંયે કેટલાં ? હું ને મારો ધણી. પછેં કમાઈ કમાઈને કમાવું કેટલું ? ના રે બા, આ બે કામ બસ છે…..’
‘પણ નંદુ, આ વસંતભાઈના ઘરનું કામ તને ફાવે છે ?’ કોઈ પૂછતું.
‘કેમ ના ફાવે ? જોકે કામ ઝાઝું છે, પણ પહોંચી વળું છું. પરમાણમાં પગારેય એવો દે છે ને !’
‘પગાર તો જાણે સમજ્યા. કામ પ્રમાણે પગાર તો મળે. પણ એ વસંતભાઈની ઘરવાળી, એટલે કે તારી રીટા શેઠાણીનો જીભડો કેવડો મોટો છે ! આખો દહાડો કચ ને કચ. તે એવી કાતર જેવી જીભથી શા માટે સોરાય છે ?’ બીજું કોઈ વળી વસંતભાઈની ઘરવાળીની ધારદાર જીભનું વિવરણ કરતું.
‘આપણે તો બેન, કામ જોડે મતલબ. બધાંય કામ ચોખ્ખાંચણાક કરીને દઉં છું, હાં ! પછેં બોલવાવાળાને કોઈ રોકી શકતું નથી ને ન બોલવાવાળાના મોમાં આંગળાં નાખીને કોઈ બોલાવી શકતું નથી.

જોકે કામનું પૂછવાવાળાને મોઢે આટલું નંદુ બોલી એય એક આશ્ચર્ય ગણાય, નહિતર નંદુ કોઈને મોઢું આપે નહિ ! એના જવાબો બનતા સુધી ટૂંકાક્ષરી. એમાંયે પરાણે પરાણે કોઈ જવાબ માગે તો એ બનતાં સુધી ‘હા’, ‘ના’, ‘બરાબર’, ‘ઠીક’ જેવા ટૂંકાક્ષરી જવાબો આપી સવાલને ટાળતી, નહિતર એ મોઢું જ સીવી લેતી. નંદુનું આ ઓછું બોલવાપણું જ એનું ક્વોલિફિકેશન ગણાતું. જે ઘરમાં એ કામ કરતી, એ ઘરની કોઈ વાત એના મોં દ્વારા બહાર પહોંચી શકતી જ નહીં.

નંદુનું બીજું ક્વોલિફિકેશન તે એનું ચોખ્ખું અને વ્યવસ્થિત કામ. એના કામમાં પૂછવાપણું રહેતું જ નહિ. ઘરનાં કામ એક પછી એક એવી રીતે આટોપતી જતી કે કોઈને બોલવાપણું રહેતું જ નહિ. ખૂણેખાંચરેથી એવી રીતે કચરો કાઢે કે ક્યાંય જરા જેટલી ધૂળ શોધી, એની ધૂળ કાઢવાનું કોઈ કહી શકતું નહિ. કપડાં એવાં ઘસી ઘસીને ધોતી કે કદાચ આટલી કાળજી તો ધોબીયે નહિ લેતો હોય. વાસણ માંજી, એને નિતારી, કપડાથી સાફ કરીને પાછાં મૂળ જગાએ એવી રીતે ગોઠવી દેતી કે કોઈને કહેવાપણું રહેતું નહિ. રાતનું રસોડું પતે પછી કેટલી શેઠાણી તો નંદુને ‘ઢાંકોઢુંબો કરી દેજે’ કહીને વર જોડે ફરવાયે ચાલી નીકળતી. નંદુનો ભરોસો લાખ રૂપિયાનો.
વધુ આગળ વાંચો »

સંસારી-સાધુ ભોળો ભાભો – ગિરીશ ગણાત્રા

[‘હલચલ’ સામાયિક (કોલકતા)માંથી સાભાર.]

મુંબઈના દાદર રેલવે સ્ટેશનની સામે આવેલી ઈરાની હોટલ આગળના એક ખુલ્લા ભાગમાં લોકોનું ગોળ કુંડાળું વળી ગયું હતું. કુંડાળાની વચ્ચેના ભાગમાં વાંસડાઓના ટેકે બે છેડાનો જાડો તાર બાંધ્યો હતો. ઢોલ પર દાંડીઓ પિટાઈ રહી હતી અને એક તીણો અવાજ કોઈને પડકારી રહ્યો હતો.

સાવ નિરુદ્દેશનું મુંબઈનું આ મારું મધ્યાહન-ભ્રમણ હતું. સમયની ચિંતા ન હતી અને થોડોઘણો સમય પસાર કરવો હોય તો રસ્તા પરનો આ મફતનો ખેલ કંઈ ખોટો ન હતો એટલે ખિસ્સા-પાકીટને સાચવીને, સંતાડીને ટોળામાં ઘૂસ્યો. વચ્ચેના એક કુંડાળાના ખૂણે એક વૃદ્ધ બેઠો બેઠો ઢોલ પર દાંડી પીટી રહ્યો હતો. બે છેડે વાંસડાઓની કાતર કરી જાડો તાર બાંધેલો હતો. એક છેડે, ઘાઘરીનો કછોટો મારી એક આઠ-દસ વર્ષની છોકરી ખેલ બતાવવા તૈયાર થઈને ઊભી હતી. એનાથી બેએક વર્ષ નાનો એક છોકરો હાથમાં વાંસની મોટી છડી લઈ છોકરીને ઉદ્દેશીને મોટેમોટેથી બોલતો હતો:
‘ચલ બેટા, તૈયાર ?’
‘તૈયાર…..’
‘ગભરાયેગા તો નહીં ?’
‘નહીં.’
‘બીક લગતી હૈ ?’
‘નહીં.’
‘તાર પર ચડેગા ?’
‘ચડેગા.’
છોકરાએ છોકરીને તાર પર ચડવા મદદ કરી. છોકરી વાંસડા પર ચડી ગઈ. છોકરાએ એના હાથમાં એક વાંસની લાંબી લાકડી ધરી દીધી.

હવે ઢોલ જોરજોરથી પિટાવો શરૂ થઈ ગયો. કુંડાળામાં એક નાનું ટેણિયું જુદી જુદી જાતનાં આળગોટિયાં ખાતું હતું તે બંધ થઈ ગયું અને વાંસના બીજા છેડે આવીને ઊભું રહી ગયું. છોકરીએ હાથમાં લાકડી રાખી તાર પર ચાલવું શરૂ કર્યું. બે હાથમાં લાકડીનું સમતુલન કરી ધીમે ધીમે એ વાંસના બીજા છેડે પહોંચી ગઈ, અને નીચે ઊતરી પણ ગઈ. તુરત જ ટેણિયાએ પૈસા ઉઘરાવવા શરૂ કરી દીધા. કોઈએ એની ટોપીમાં થોડા સિક્કા નાખ્યા તો કોઈ મોં મચકોડી ચાલતું થયું. બધા વિખેરાઈ ગયા એટલે પેલા ટેણિયા જેવા છોકરાએ વૃદ્ધના હાથમાં ટોપી મૂકી દીધી. વૃદ્ધે પરચૂરણ ગણ્યું તો માંડ દોઢ-બે રૂપિયા જેટલું થયું હશે. ગણીને એણે પોતાની ફાટેલી બંડીના અંદરના ગજવામાં સાચવીને મૂકી દીધું.
વધુ આગળ વાંચો »

એક નંબરનાં કકળાટિયાં કમુબા – ગિરીશ ગણાત્રા

[‘હલચલ’ સામાયિક (કોલકતા)માંથી સાભાર.]

કમળાબાને હું પહેલવહેલો મળ્યો મંદિરના પગથિયે ! આ પહેલાં ક્યારેય મેં એમને જોયાં નહોતાં. હા, એમનો સાદ સાંભળ્યો હતો, એટલું જ. માત્ર સાદ જ નહિ, એમના વિશે ઘણું ઘણું સાંભળ્યું હતું. એટલે એમનો શાબ્દિક પરિચય તો મળી જ ગયેલો. એ શાબ્દિક પરિચય એમનાં આડોશીપાડોશીઓ દ્વારા મળેલો. એ બધાંના બાયનોક્યુલર વડે જોઈએ તો…..

કમળાબા એટલે એક નંબરની કચકચિયણ બાઈ. આમ પાછું ધરમનું પૂછડું. દરરોજ સવારે અને સાંજે નાનકડી થેલીમાં માળા લઈને નીકળી પડે મંદિર તરફ. મંદિરના એક ખૂણે ભલેને ડોશી માળા ફેરવતી બેઠી હોય, પણ એની નજર ચારેબાજુ ચકળવકળ ફરકતી જ હોય. કોણ કોની જોડે દર્શન આવ્યું છે, કઈ સાડી પહેરી છે, પૂજારીની ચમચાગીરી કરી કોણકોણ પ્રસાદના મુઠ્ઠા ભરી જાય છે, દાનની પેટીમાં પડેલા જે સિક્કાઓએ રણકાર કર્યો તે ચલણી હતો કે ઘસાયેલો – આ બધાનું ડોશી ધ્યાન રાખે… એને ગામ આખાની પંચાત. સૌને બોલાવી બોલાવીને, એના મોંમાં આંગળાં નાખી એના ઘરની વાતો કઢાવે…. આમ તો સામે મળે એને ‘જે શ્રીકૃષ્ણ’ કહે, પણ એની પીઠ પાછળ મણમણની સંભળાવે…. બાપ રે ! શાકભાજી લેતી વખતે શાકવાળા જોડે જે વડછડ કરે એ સાંભળ્યું હોય તો…..

કમળાબાને ઓળખતાં સૌનો આ મત હતો.
કમળાબાને સંતાનમાં માત્ર એક જ પુત્ર. જુવાન છોકરો જતીન નાની વયમાં પણ સારું કમાય છે. એને બે નાનકડાં સંતાનો છે. સરસ મજાનાં ગોરાં, હસમુખાં અને રમતિયાળ. જતીનની પત્ની અનુરાધા પણ એક સરસ, સુંદર, સુશીલ ગૃહિણી છે. કમળાબાનું શબ્દચિત્ર હવે અનુરાધાના જ મુખે……
વધુ આગળ વાંચો »

તુમ ખુશ, હમ ખુશ – ગિરીશ ગણાત્રા

[‘હલચલ’ સામાયિક (કોલકતા)માંથી સાભાર.]

‘બોલિયે સા’બ, કહાં કા ટિકિટ….? કરોલબાગ…? અચ્છા જી…લાઈએ ચાલીસ પૈસા… ઓર સા’બ, આપ ? પહાડગંજ…. લીજિયે… નહીં સા’બ, મેરે પાસ ચેન્જ નહીં હૈ…. પહેલે ટિકિટ તો લે લીજિયે, પહાડગંજ તક તો ચેન્જ મિલ જાયગા…. સલામ, ગુપ્તાસા’બ…. આજ બહુત તક બૈઠે….? બજટ કી તૈયારી મેં પડે હોંગે…. અગલી ટ્રિપ મેં આપ કો નહીં દેખા…. લાઈયે પૈસે… સમાલિયે ટિકટ. આપ બહનજી, કહાં જાએગી…? બેંગાલ માર્કેટ ? નહીં જી… યે બસ કન્નટ પ્લેસ સે ટર્ન મારકાર મદ્રાસ હોટલ કી ઓર જાયેગી…. આપ ઐસા હી કીજિયે, રિવોલી ઉતર જાઈએ…. સિર્ફ દો મિનિટ કા રાસ્તા હૈ… લીજિયે ટિકટ. ક્યા, છોટેબાબુ….કૈસી ચલ રહી હૈ પઢાઈ…? લાઈએ પાસ, પંચ કર દૂં…. ઈસ બાર ઈમ્તહાન મેં ફર્સ્ટ કલાસ આના ચાહિયે, વર્ના બસ મેં બૈઢને ન દૂંગા, સમઝે…. ?

નવી દિલ્હીના નોર્થ એવન્યુ સેક્રેટરિયેટ પાસેથી સાંજના સમયે ઊપડતી ટીડીએસની બસમાં એક કંડકટરને મેં ટિકિટ ફાડતા ફાડતા સૌની સાથે હસી-ખુશીથી વાત કરતાં જોયો ત્યારથી મનમાં નક્કી કરી લીધું કે જો સાંજના બસ પકડવી તો કંટકટરની જ ! એટલે, સેક્રેરિયેટમાંથી છૂટીને સાંજના આ બસની લાઈનમાં ઊભો રહેવા લાગ્યો. ચોથે દિવસે એ કંડકટરે મને પકડ્યો. એક સાંજે મારી સીટ પાસે આવી બોલ્યો, ‘….કન્નટ પ્લેસ જાઓગે ન, બાબુજી….? લીજિયે યે ટિકટ… સેક્રેટરીયેટ મેં નઈ નઈ ભરતી મેં નંબર લગ ગયા ક્યા….? ખૂબ અચ્છા…. બહોત તરક્કી કરો ઔર આગે બઢો….. કૌન સે ડિપાર્ટમેન્ટ મેં હો….. ? ઈન્ડસ્ટ્રીઝ ડિપાર્ટમેન્ટ મેં….? અરે વાહ ! આપ જરૂર એક દિન ઈન્ડસ્ટ્રિયાલિસ્ટ બનોગે…..’ હસમુખા કંડકટર મહાવીરપ્રસાદની આ મારી પહેલી ઓળખાણ. મેં જોયું કે એ નિયત સમયે મુસાફરી કરતાં સૌ પેસેન્જરોને ઓળખતો હતો. સેક્રેટરિયેટથી પહાડગંજ અને પહાડગંજથી સેક્રેટરિયેટની એની ટ્રિપ દરમિયાન એણે ક્યારેય ગુસ્સો વ્યક્ત કર્યો હોય, કોઈના પર ખિજાયો હોય એવું મને યાદ નથી. એક વખત ઑફિસેથી છૂટીને કરોલબાગ કોઈને મળવા જતો હતો ત્યાં બિરલા મંદિરના બસસ્ટોપ પાસે બસ ઊભી રહી ત્યારે એક પેસેન્જરને એની સીટ પર જ બેઠો રહેલો જોઈને પૂછ્યું : ‘ક્યોં શર્માસાહબ આજ મંદિર મેં દર્શન નહીં કરના હૈ ? આજ મંગલવાર હૈ…..’ અને તુરત શર્માસાહેબ ઊતરી ગયા. પેસેન્જરનાં દર્શનવારની ચીવટ લેતો, કદાચ, આ પહેલો જ કંડકટર હતો !
વધુ આગળ વાંચો »

પાત્રતા – ગિરીશ ગણાત્રા

આમ જોઈએ તો બંને કુટુંબોએ એકબીજા જોડે સંબંધ બાંધવાનું નક્કી જ કરી નાખ્યું હતું. ચંદ્રકાન્તભાઈને શરદભાઈની પુત્રી રૂપા ગમી ગઈ હતી. એના પુત્ર સ્નેહલ માટે રૂપા બધી રીતે યોગ્ય હતી. એ જ્યારે સ્નેહલ માટે યોગ્ય પાત્રની તપાસ કરી રહ્યા હતા ત્યારે એના મિત્રે શરદભાઈની પુત્રી રૂપા સૂચવી. શરદભાઈ સાથે જ્યારે મુલાકાત થઈ ત્યારે ચંદ્રકાન્તભાઈને ખબર પડી કે વર્ષો પહેલાં શરદભાઈ એની જ કૉલેજમાં સાથે ભણેલા, એકાદ વર્ષ હોસ્ટેલમાં પણ રહેલા.

માણસને પોતાનો મીઠો ભૂતકાળ વાગોળવાનું ક્યારેક મન થઈ જાય છે. પોતાના સંતાનોને ઘડીભર વીસારી ચંદ્રકાન્તભાઈ અને શરદભાઈ પોતાની યુવાનીના દિવસોમાં સરી ગયા. ચા-નાસ્તો કરતાં કરતાં કૉલેજના પ્રોફેસરોની, હોસ્ટેલના રસોડાની, કેન્ટિનમાં કામ કરતા ઠીંગુજી છોકરાની, ક્રિકેટ-ટીમની, સહાધ્યાયીઓની, એમની ટેવોની અને વાર્ષિકોત્સવમાં ભજવાયેલા નાટકની વાતોની સમાપ્તિના અંતે બંને આશ્ચર્યથી બોલી ઊઠ્યા : ‘દુનિયા કેટલી નાની છે ! નહિતર ક્યાં જામનગર અને ક્યાં અમદાવાદ. પ્રારબ્ધમાં લખ્યું હશે તે આટલાં વર્ષે અહીં મળવાનું થયું.’ આ બંનેના પ્રારબ્ધે બંનેને અમદાવાદમાં એકઠા કરી દીધા તો બંનેનાં સંતાનોને એકમેક સાથે જોડી પ્રારબ્ધમાં હવે જે કંઈ લખાયું હશે તેને સાકાર કરવા આગળ વધ્યા. બસ, હવે રૂપા અને સ્નેહલ એકબીજાને મળે, વાતો કરે અને પસંદ કરે એટલે સગાઈની તારીખ નક્કી થઈ જાય….

એ પણ થઈ ગયું. રૂપા અને સ્નેહલ એકબીજાંને મળ્યાં. બે-ચાર વખત સાથે ફરવા ગયાં અને પછી સંમતિ દર્શાવી એટલે સગાઈનો પ્રસંગ પણ પાર પાડી દીધો. સગાઈ પછી રૂપા-સ્નેહલનું મળવાનું વધી ગયું. સ્નેહલ એના પિતા જોડે ધંધામાં ગોઠવાઈ ગયેલો પરંતુ રૂપા નોકરી કરતી હતી. ઑફિસમાંથી એ વારંવાર ગુલ્લી મારી શકતી નહોતી. આ કંઈ સરકારી ઑફિસ થોડી હતી કે ગમે ત્યારે અવાય અને ગમે ત્યારે જવાય ? આ તો લિમિટેડ કંપનીની મોટી ઑફિસ હતી જ્યાં ઑવરટાઈમ વિના ઑફિસસમય પછીય સોંપાયેલું કામ પૂરું કરવું પડતું. રૂપાની આ સમયમર્યાદાને કારણે સ્નેહલ કહેતો પણ ખરો કે લગ્ન પછી તારે ક્યાં નોકરી કરવાની છે ? બહુ ગુલામી કરી, હવે છોડી દે ને !
વધુ આગળ વાંચો »

પરાણે સંગીતનો શોખ અપનાવનાર…. – ગિરીશ ગણાત્રા

[‘હલચલ’ સામાયિક (કોલકતા)માંથી સાભાર.]

આપણે કોઈ વર્તમાનપત્ર કે સામયિકમાં નિયમિત રીતે કશુંક લખતા હોઈએ તો ઘણા એમ માની બેસે છે કે આ લેખક સર્વજ્ઞ હશે, એને ઘણા ઘણા વિષયોની જાણકારી હશે. સાહિત્ય-સંગીતકલાનો ત્રિવેણીસંગમ લેખકમાં વહેતો હશે ! અને એટલે જ શહેરની એક સંસ્થાના મંત્રી જ્યારે સંસ્થા દ્વારા આયોજિત સંગીત-સ્પર્ધાના નિર્ણાયક થવા વિનંતી કરવા આવ્યા ત્યારે એ વિષયનું કોઈ વિશેષ જ્ઞાન ન હોવાથી મેં ના પાડી દીધી, પરંતુ એમને મારા જ્ઞાન સાથે કોઈ નિસબત નહિ હોય કે પછી એક ‘છાપેલા કાટલા’નો મોહ હશે એટલે ‘નિર્ણાયક તરીકે તમે થોડા એકલા છો ? બીજા બે જણ પણ તમારી સાથે હશે ને !’ એવી હૈયાધારણ આપી મને પરાણે ખેંચી ગયા. સ્પર્ધાના દિવસે જ્યારે હોલમાં પહોંચ્યો ત્યારે નિર્ણાયકગણમાંના પેલા બીજા બે જણાની મને ઓળખાણ થઈ. વર્ષોથી આકાશવાણી પર સંગીતના કાર્યક્રમો આપતાં એક કલાકાર બહેન અને બીજા એક ડૉક્ટર પણ આ પરીક્ષણ ત્રિપુટીમાં સામેલ હતાં.

શહેરમાં વર્ષોથી તબીબી વ્યવસાય કરતા ડૉક્ટર અરવિંદભાઈ સાથે જ્યારે સંસ્થાના મંત્રીએ મારી ઓળખાણ કરાવી, ત્યારે ‘ડૉક્ટરને બિચારાને સંગીતમાં શી સમજણ પડે ? એ પણ શરમે-ધરમે મારી જેમ અહીં આવી ગયા હશે.’ એવું મેં ધારી લીધું. પણ, મારી આ માન્યતાને ત્યારે ધક્કો પહોંચ્યો કે જ્યારે એક સ્પર્ધક બહેને બહુ જ ઊંચા સ્વરથી ગીતનો ઉપાડ કર્યો કે મારી બાજુમાં બેઠેલા ડૉક્ટર અરવિંદભાઈએ ધીમેથી મારા કાનમાં કહ્યું, ‘ગીતનો ઉપાડ ખોટી રીતે થયો છે. કાળી પાંચમાં ગાનારે પોતાના સ્વરને તાર-સપ્તક સુધી લંબાવવાનો પ્રયત્ન ન કરવો જોઈએ. સૂર તૂટવાનો પૂરેપૂરો સંભવ છે….’

એ પછી તો સ્પર્ધામાં રજૂ થતાં ગીતો સાંભળતાં સાંભળતાં, ડૉક્ટર તાનપલટાની, ફિરતની અને મુરકીની લઢણ સુધી જે જે વાતો મને કહી, એમ એમ એમના શાસ્ત્રીય સંગીતના ઊંડા જ્ઞાનની ઝાંખી થવા લાગી. ઈન્ટરવલમાં ચા પીતાં પીતાં એમણે મારી સાથે ઓડવ જાતિના રાગોની ચર્ચા માંડી, ત્યારે થયું કે સંગીત જેવા વિષયમાં આપણા અધકચરા જ્ઞાનની બાંધેલી મુઠ્ઠી ખોલવા જેવી નથી. એટલે પછી, રાગોની ચર્ચા પરથી હળવેક રહીને હું વાતનો દોર એમની સંગીતસાધના પર લઈ ગયો અને ઈન્ટરવલનો સમય પૂરો કરી નાખ્યો. પણ, એ વખતે મનમાં એક ગાંઠ બાંધી લીધેલી કે આ સંગીતકાર ડૉકટરનો વધુ પરિચય કરવા જેવો ખરો ! સ્પર્ધાના પરીક્ષકગણથી આરંભાયેલો પરિચયનો દોર પછી તો લંબાયો અને અવાર-નવાર ડૉક્ટર અરવિંદભાઈની મુલાકાતો થઈ અને એમને ઘેર જવાનું પણ થયું.
વધુ આગળ વાંચો »

પ્રવાસના ઉત્તરાર્ધે – ગિરીશ ગણાત્રા

[‘હલચલ’ સામાયિકમાંથી સાભાર.]

રેલવેના રિઝર્વેશન કાઉન્ટર પાસે લાઈનમાં ઊભી રહેલી બીનાનો નંબર આવ્યો કે એણે ફોર્મ ધરી દીધું. કાઉન્ટરની પાછળ કોમ્પ્યૂટર પર બુકીંગ કરતી રશ્મિ નામ વાંચતા જ ચમકી અને કાઉન્ટર પાસે જઈ બોલી, ‘અરે બીના તું ? દિલ્હી જાય છે ?’
‘હા, ટેલિકોમ્યુનિકેશન ડિપાર્ટમેન્ટમાં અરજી કરેલી તે એનો ઈન્ટરવ્યૂ કોલ આવ્યો છે.’
‘ઘેર આવીને કહી ગઈ હોત તો ? અહીં ધક્કો ખાવાની શી જરૂર હતી ? અને લાઈનમાં શા માટે ઊભી રહી ? અંદર આવી ગઈ હોત તો ?’
‘તમારા આ કોમ્પ્યુટરરાઈઝડ રિઝર્વેશનને કારણે કોઈએ મને અંદર આવવા ન દીધી… આજે સવારે જ ટપાલમાં ઈન્ટરવ્યૂ કોલ આવ્યો. પપ્પાએ મને ફોન કરી ઑફિસમાં જણાવ્યું એટલે રિસેસ ટાઈમમાં રિઝર્વેશન કરાવવા દોડી આવી. ટપાલ પણ કેટલી મોડી મળી ? દિલ્હીથી અહીં આવતા એણે પૂરા આઠ દિવસ લીધા… રશ્મિ, એક સ્લીપીંગ બર્થ મળશે ને ?’

બીના ટિકિટ લઈને ગઈ એટલે એની સાથે કામ કરતી મંજુએ કહ્યું :
‘રશ્મિ, તું કહેતી હતી તે આ જ છોકરી ને ?’
‘હા, એના બોયફ્રેન્ડને તું જાણે છે ! તે દિવસે તું કાઉન્ટર પર હતી ત્યારે બેડ-રોલ માટે તારી સાથે ઝઘડો કરેલો એ જ છોકરો.’
‘સારો છે. બંનેનું જોડું જામે એવું છે.’
‘છે સ્તો. પણ બબ્બે વર્ષની મિત્રતા અને રોમાન્સ પછી કોણ જાણે બંને વચ્ચે એવી શી અંટસ પડી ગઈ છે કે હવે એકબીજાને ઓળખતા હોય એવો ઔપચારિક વ્યવહાર જ રાખે છે. પેલું ગુટુર..ગૂં…ગુટર…ગૂં… હવે નથી થતું.’
‘એક કામ કર રશ્મિ’ મંજૂએ સૂચન કર્યું, ‘બંનેનું બુકિંગ સાથે કરી નાખ. સામસામી બર્થ આપ. દિલ્હી સુધીમાં તો બંને ફરી પાછા એક થઈ જશે.’
‘પણ છોકરાને એ જ દિવસે પ્રવાસ કરવાનો થાય, અને એ પણ દિલ્હી સુધી; એ રિઝર્વેશન કરાવવા આવે તો શક્ય બને ને ?’
‘આ બીના ક્યાં રહે છે ?’
‘મારી જ સોસાયટીમાં. અમારી સોસાયટી તો એક નગર જેવી છે. એ એક છેડા પર અને હું બીજા છેડા પર.’
‘અને છોકરો ?’
‘એ પણ અમારી સોસાયટીમાં જ રહે છે.’
‘અચ્છા ?’
વધુ આગળ વાંચો »