જાત ભણીની જાત્રા – ગુણવંત શાહ

[‘જાત ભણીની જાત્રા’ એ આદરણીય ગુણવંતભાઈ શાહની ‘નવનીત સમર્પણ’માં ચાલી રહેલી સ્મરણાત્મકથા છે; જેમાં તેમણે પોતાના જીવનના અનુભવો અને પ્રસંગો વિશે વિસ્તારથી વાત કરી છે. આજે તેના તાજેતરના પ્રકરણમાંથી કેટલોક અંશ માણીએ. રીડગુજરાતીને આ માટે પરવાનગી આપવા બદલ શ્રી ગુણવંતભાઈનો (વડોદરા) ખૂબ ખૂબ આભાર. આપ તેમનો આ નંબર પર +91 265 2340673 સંપર્ક કરી શકો છો.]

31મી ડિસેમ્બર 1987નો દિવસ મારી નોકરીનો છેલ્લો દિવસ હતો. એ દિવસે સાંજે ચાર વાગે મેં મારી ચેમ્બરની બહાર લટકતું મારા નામનું પાટિયું જાતે ઉતારી લીધું. મારા સાથી પ્રાધ્યાપકો ત્યાં જ ગોઠવાઈ ગયા. સૌનાં હૈયાં ભીનાં હતાં. અમારું એ છેલ્લું મિલન હતું. મેં મારી ખુરસીમાં બેઠાં બેઠાં પ્રાર્થના શરૂ કરી. એ અમારા પરિવારની કાયમી પ્રાર્થના હતી, જેમાં વેદ-ઉપનિષદના મંત્રો રોજ બોલાતા હતા. પ્રાર્થના પૂરી થઈ કે તરત મંએ ખુરસી ખાલી કરી અને આગ્રહપૂર્વક મારા અનુગામી ડૉ. કૌશિક શેઠને મારી ખુરસી પર બેસાડ્યા અને શુભેચ્છાના શબ્દો કહ્યા. ઑફિસના કર્મચારીઓ શોકમગ્ન ચહેરે ઊભા હતા. માંડ એકાદ-બે મિનિટ વીતી હશે ત્યાં ઉતાવળ સાથે મેં મારી કાર મારી મૂકી. સૌના દેખતાં રડાઈ ન જાય તે માટે ઉતાવળ કરવી પડી હતી. એ જ દિવસે દીકરા વિવેકની વર્ષગાંઠ હતી. જે આઝાદીની હું છેલ્લાં દસ-પંદર વર્ષથી પ્રતીક્ષા કરી રહ્યો હતો તેનો પ્રારંભ થઈ ચૂક્યો હતો.

મારો મૂડ કેવો હતો ? આઝાદ થયો તેના આગલા દિવસે તા. 30મી ડિસેમ્બરે (બુધવારે) ‘ગુજરાત મિત્ર’માં મારી કટાર ‘કાર્ડિયોગ્રામ’માં પ્રગટ થયેલા લેખમાં મારી માનસિકતાના અણસારા કંઈક આવા હતા. કોઈ પણ જાતના ફેરફાર વિના એ અણસારા જ અહીં ધરી દઉં છું. એ અણસારા સવા બે દાયકા પહેલાંના છે. સાંભળો :
વધુ આગળ વાંચો »

બાળકોને બગાડનારાં માતાપિતા – ગુણવંત શાહ

[કેટલાક લેખ હોમિયોપેથી દવા જેવા હોય છે, જેમ નાનાં તેમ વધુ અસર કરે. એવો જ આ લેખ આજના અતિવ્યસ્ત માતાપિતાઓના ચરણોમાં સમર્પિત છે. આશા છે કે દવા યોગ્ય અસર કરશે ! ‘બાલમૂર્તિ’ સામાયિકમાંથી સાભાર. આદરણીય શ્રી ગુણવંતભાઈનો આપ આ નંબર પર સંપર્ક કરી શકો છો : +91 265 2340673 – તંત્રી.]

માલદાર માતાપિતા પોતાનાં સંતાનોને બગાડવા માટે અઢળક પૈસા ખર્ચે છે. એમનાં સંતાનોને મળતા પોકેટમની કેટલાક પરિવારોની માસિક આવક કરતાં વધારે હોય છે. એમાં જો વળી, કાળાં નાણાંનો ભરાવો થાય, તો તો નિર્દોષ બાળકો બચી જ ન શકે એવી સ્થિતિ સર્જાય છે. વધારે પડતી આવકને પહોંચી વળવા માટે નવા નવા ખર્ચા શોધી કાઢવા પડે છે. રૂપિયાની નોટના થોકડા કબાટમાં નથી સમાતા, તેથી એક ઓરડો રાખવો પડે છે. આવાં માતાપિતાનાં સંતાનો ખરેખર કમનસીબ ગણાય કારણ કે તેઓ પ્રેમ સિવાય બીજું બધું જ પામે છે.

ભદ્ર સમાજમાં બાળકો પર થતા ચોકલેટિયા પ્રહારોનો પાર નથી. અખરોટ, આલુ, અંજીર અને કાજુ કરતાં કેડબરીની ચોકલેટ ઓછી મોંઘી નથી હોતી. વળી, જે કશુંક મોંઘું ન હોય તે ખરીદવામાં મજા પણ શી ! શિંગદાણા જો કાજુ કરતાં મોંઘા હોત તો ગરીબોને ભાગે જરૂર થોડા કાજુ આવ્યા હોત. જે કશુંક ખૂબ જ મોઘું હોય તે આપોઆપ શ્રેષ્ઠ બની જાય, ત્યારે જાણવું કે પરિવારમાં હરામનો પૈસો આવી પહોંચ્યો છે. માલદાર પરિવારોને પરવડે તેવી તમામ કુટેવો ધીરે ધીરે મધ્યમ વર્ગના પરિવારો અપનાવવા માંડે છે. અને પછી એ કુટેવો ગરીબો તરફ રવાના થાય છે. ટીવી પર આવતી જાહેર ખબરો આ પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવે છે. આ જાહેર ખબરો મધ્યમ વર્ગના અને ગરીબ વર્ગના લોકોને લઘુતાગ્રંથિથી ભરી દે છે.

બગડેલાં બાળકો થોડાંક મોટાં થાય પછી ભારે ઉધમાત મચાવે છે. બાપ લિમિટેડ કંપનીનો માલિક હોય છે અને દીકરો અનલિમિટેડ ખર્ચા કરવાની કુટેવનો કેદી હોય છે. બન્ને વચ્ચે ટક્કર ચાલે ત્યારે એક રૂપિયાની જગ્યાએ સો રૂપિયા ખર્ચનારી ફૂવડ માતાએ પહેરેલા હીરાના દાગીના ઝંખવાણા પડી જાય છે. બગડી ચૂકેલા દીકરા આગળ બકરી બેં બની ગયેલાં માતાપિતા પોતે જ કરેલાં કુકર્મોનું ડિવિડન્ડ લેતાં રહે છે. સાઠ વર્ષની ઉંમર પછી માણસનાં સુખદુ:ખનો સઘળો આધાર સંતાનો કેવાં છે, એ વાત પર રહેતો હોય છે.
વધુ આગળ વાંચો »

થોડાક પ્રેમપત્રો – ગુણવંત શાહ

[યુવાવર્ગ માટે ઉપયોગી તેમજ લગ્નપ્રસંગે ભેટ આપવા લાયક પુસ્તક ‘મનનાં મેઘધનુષ’માંથી સાભાર. રીડગુજરાતીને આ પુસ્તક મોકલવા માટે આદરણીય શ્રી ગુણવંતભાઈ શાહનો (વડોદરા) ખૂબ ખૂબ આભાર. આપ તેમનો આ નંબર પર સંપર્ક કરી શકો છો : +91 265 2340673 ]

[1] મહાત્મા ગાંધીનો પત્ર કસ્તૂરબાને (તા. 09-11-1908)

તારી તબિયત વિષે શ્રી વેહરે આજે તાર કર્યો છે. મારું મન ટુકડે ટુકડા થઈ રહ્યું છે, પણ તારી ચાકરી માટે પહોંચી શકું એ શક્ય નથી. સત્યાગ્રહની લડાઈમાં મેં બધું જ અર્પિત કરી દીધું છે. હું ત્યાં આવી જ નહિ શકું. દંડ ભરી દઉં તો જ આવી શકું, પણ દંડ તો કદી નહિ ભરી શકું ! તું હિંમત રાખજે. નિયમિત ખાઈશ તો સારી થઈ જઈશ. છતાંય મારા નસીબમાંથી જઈશ જ, એવું થશે તો હું તને એટલું જ લખું છું કે તું વિયોગમાં, મારા જીવતે જીવતા મરી જઈશ તો ખરાબ નહિ કહેવાય. મારો સ્નેહ તારા પર એટલો બધો છે કે મરવા છતાં તું મારા મનમાં જીવિત જ રહીશ. તું મરી જઈશ તો પાછળથી હું બીજી પત્ની કરવાનો નથી, એટલું નિશ્ચયપૂર્વક કહું છું. આવું મેં તને એક-બે વાર કહ્યું પણ છે. તું ઈશ્વર પર આસ્થા રાખીને પ્રાણ છોડજે…

તું મરી જઈશ, તો એ પણ સત્યાગ્રહને માટે અનુકૂળ થશે. મારું યુદ્ધ માત્ર રાજકીય નથી, એ ધર્મયુદ્ધ છે, અર્થાત અતિ સ્વચ્છ છે. એમાં મર્યા તો પણ શું અને જીવિત રહ્યા તો પણ શું ? તું પણ આવું જ સમજીને તારા મનમાં જરાય ખરાબ નહિ લગાડે એવી મને આશા છે. તારી પાસે આ મારી માગણી છે.

મો. ક. ગાંધી
(દક્ષિણ આફ્રિકા)
. વધુ આગળ વાંચો »

e -મેઈલ – ગુણવંત શાહ

[પુસ્તકોના અનેક પ્રકાર પૈકી એક પ્રકાર છે ‘કૉફી-ટેબલ-બુક’ કે જેમાં જે તે લેખકની વિશિષ્ટ તસ્વીરો અને તેમના લેખનના વિશિષ્ટ વિષય વૈવિધ્યનો સમાવેશ કરાતો હોય છે. ગુજરાતી ભાષામાં આ પ્રકારનું સૌ પ્રથમ પુસ્તક બન્યું છે ‘e –મેઈલ’ કે જેનું તસ્વીર અને સંપાદન સુપ્રસિદ્ધ ફોટોગ્રાફર શ્રી સંજયભાઈ વૈદ્યે કર્યું છે. આપણી ભાષાના સમર્થ વિચારક અને આદરણીય સાહિત્યકાર એવા શ્રી ગુણવંતભાઈ શાહના મૌલિક વિચારો (સંજયભાઈની ભાષામાં કહીએ તો ‘પવિત્ર પજવણી’ કરતા રહે તેવા વિચારો !)ના આ પુસ્તકનું આજે આપણે થોડુંક આચમન કરીએ. રીડગુજરાતીને આ પુસ્તક ભેટ આપવા બદલ આદરણીય શ્રી ગુણવંતભાઈ શાહનો (વડોદરા) ખૂબ ખૂબ આભાર. આપ તેમનો આ નંબર પર સંપર્ક કરી શકો છો : +91 265 2340673]

[1]
એક મજાની ઘટના બની ગઈ.
મુંબઈની ડબલડેકર
કોઈ નાના બસસ્ટેન્ડ પર
થોડીક પળો માટે થંભી ગઈ. ઉપરની
બારીમાંથી
પાસેના વૃક્ષની
એક નાનકડી ડાળખી
સંકોચપૂર્વક
અંદર દાખલ થઈ ગઈ.

ત્રણ મજાનાં
લીલાં પાન
મારી છાતી આગળ
આવીને ગોઠવાઈ ગયાં

ત્રણેને
બસ ઊપડી
ત્યાં સુધી પંપાળી લીધાં.
ત્રણે વગર બોલ્યે કંઈક કહી ગયાં.

કોઈ જૂનો મિત્ર
વર્ષો પછી ક્યાંક મળી જાય
અને
ટોણો મારે તેમ એ લોકોએ કહ્યું :
‘કેમ,
શહેરમાં ગયા પછી
અમને ભૂલી ગયો ને ?’
વધુ આગળ વાંચો »