નિવૃત્તિ – મોહનલાલ પટેલ

[‘મુંબઈ સમાચાર’ દીપોત્સવીમાંથી સાભાર.]

સવારે ટાવરમાં આઠના ટકોરા થવા લાગ્યા અને હરિલાલની નજર એના ડાયલ ઉપર મંડાઈ. આમ તો, હરિલાલ રોજ આ સમયે શાકભાજી ખરીદવા આવે ત્યારે રઘવાયા થયા હોય એવી ઉતાવળ કરતા. અને એમાંય જો ટાવરમાં આઠના ટકોરા પડી જાય તો તો, જે હાથે ચઢ્યું તે થેલીમાં નાખીને એ ભાગવા જ માંડતા. શાકભાજીવાળો હરિલાલની આ રીત બરાબર જાણતો હતો. આજે એમને શાંતિથી ઊભા રહેલા જોઈને એને નવાઈ લાગી. એણે પૂછ્યું :
‘કાકા, આજે રજા છે કે શું ?’
‘ના ભાઈ, રજા તો કંઈ નથી.’
‘તો આજે આટલી શાંતિ ક્યાંથી ?’
આ પ્રશ્નનો જવાબ હરિલાલ પાસે હતો જ, પણ શાકભાજીવાળાને એ કહેવામાં એમને રસ નહોતો. એમણે તો એને એટલું જ કહ્યું : ‘રોજ ઉતાવળ કરીએ છીએ, કો’ક દા’ડો તો શાંતિ હોયને, ભાઈ.’ રોજ વહેલી સવારથી તે મોડી રાત સુધી રઘવાટમાં જ દિવસ પૂરો કરનાર હરિલાલના ચિત્તમાં આજે ખરેખર શાંતિ હતી એટલું જ નહીં, મનમાં એક પ્રકારનો આનંદ પણ હતો.

શાકભાજી લઈને એ ઘર તરફ ચાલવા લાગ્યા. એમના મનમાં પેલા શાકભાજીવાળાનો પ્રશ્ન પડઘાયો. પોતાની આજની નિરાંત જોઈને શાકભાજીવાળાને નવાઈ લાગી હતી. પણ શાકભાજીવાળાને જ કેમ, કોઈને પણ નવાઈ લાગે એવી વાત હતી. જીવનભર એક પળવાર પણ પોતે શાંતિનો પોરો ખાધો હોય એવું એમને કોઈ સ્મરણ નહોતું. નાનપણમાં જ મા-બાપ ગુજરી ગયેલાં એટલે અભ્યાસ પડતો મૂકીને રોટલો રળવાનું માથે આવી પડ્યું. થોડાં વર્ષો સુધી જ્યાં ત્યાં નોકરી કર્યા પછી એક નાનકડા કારખાનામાં નોકરી મળી ગઈ, આ કારખાનાનો વિકાસ થતો ગયો અને હરિલાલને પણ એમની સૂઝ અને આવડતના કારણે ઉત્તરોત્તર સારાં માન અને સ્થાન મળતાં રહ્યાં. ભણતર અને અનુભવમાં હરિલાલ અને કારખાનાનો માલિક બંને સરખા હતા. એટલે એ બંનેનો મેળ સારો હતો. કારખાનાનો માલિક થોડો આળસુ ખરો એટલે હરિલાલ કારખાનાના વહીવટદાર અને ચોકીદાર જે ગણો તે, થઈને રહ્યા. પણ આના કારણે તો હરિલાલ ઉપર પોતે વફાદાર કામદાર હોવાથી કામનો બોજો ઘણો વધી ગયો હતો. સવારથી તે મોડી રાત સુધી એ કારખાનામાં જ રહેતા. શાકભાજી ઘરમાં આપીને એ સીધા કારખાને પહોંચી જતા. બપોરના ખાણાનું ટિફિન એ કારખાનામાં જ મંગાવી લેતા. એમની આ રીતના કારણે પત્ની સાથે ઘણી વાર કલહ થતો.
વધુ આગળ વાંચો »

છેતરાયેલું પંખી – મોહનલાલ પટેલ

[‘જલારામદીપ – બાળમાનસ વાર્તાવિશેષાંક’ માંથી સાભાર.]

સુશીલાબહેનની મોટી દીકરી રેખા થોડા દિવસ માટે પિયર આવી હતી. એ આવી ત્યારથી જ સુશીલાબહેન એની આગળ સુમી વિશે રોજરોજ એક જ ફરિયાદ કરતાં હતાં : ‘સુમીના રોજના કજિયાથી હું ત્રાસી ગઈ છું. આવું હઠીલું અને કજિયાળું છોકરું ક્યાંય ન જોયું.’ જવાબમાં રેખા માને ઘણીવાર કહેતી :
‘તેં જ એને વધારે પડતા લાડ લડાવીને બગાડી છે. એનાં મમ્મીપપ્પા પરદેશ છે એવા વેવલા ખ્યાલથી તેં એને પંપાળ્યે રાખી છે એટલે એ આટલી બધી મોઢે ચઢી ગઈ છે.’

પરસાળમાં રમતાં રમતાં સુમીએ રેખામાસીની આ દરખાસ્ત સાંભળી, ત્યારપછી તો કોણ જાણે કેમ એનામાં શાણપણનો ઉદય થયો હોય એમ ઘરમાં એનો કકળાટ એકદમ બંધ થઈ ગયો. જે ફ્રૉક ન પહેરવા માટે એને ધરાઈને માર ખાવો પડ્યો હતો એ ફ્રૉક એ ટપ દઈને પહેરી લેવા લાગી અને જે રોટલી ખવડાવવા માટે સુશીલાબહેનને હાથમાં વેલણ કે સાણસી લેવી પડતી એ રોટલી થાળીમાં પડતાંની સાથે જ એ ચૂપચાપ ખાઈ લેવા માંડી. અને છતાંય રેખામાસીના જવાની આગલી સાંજે સુશીલાબહેનને પોતાના કપડાં એક થેલીમાં ગોઠવતાં જોઈ એ જાણે ડઘાઈ જ ગઈ હોય એમ દૂર ઊભી ઊભી દાદીમાની આ પ્રવૃત્તિ નિહાળી રહી.

સુશીલાબહેન સુમીનાં કપડાંની થેલી તૈયાર તો કરતાં હતાં પણ હવે એમનું મન પાછું પડવા લાગ્યું હતું. નાની દીકરી અને જમાઈ અમેરિકા ગયાં ત્યારે એમની લાડકી દીકરી દાદાદાદીને સોંપી હતી. આજ એમને કશી જાણ કર્યા વગર એ દીકરીને પોતે પોતાનાથી વેગળી કરી રહ્યાં હતાં. ‘ચાર વર્ષના બાળકનો એવો તે શો ત્રાસ ?’ સુશીલાબહેનનું મન એમને ઠપકો આપી રહ્યું હતું.
‘એ ગમે એટલી કજિયાળી હશે પણ એને તમારો કેટલો બધો નેડો છે ! તમારા વગર એક પળ પણ એ રહી શકતી નથી. જ્યાં જાઓ ત્યાં સાથે ને સાથે….’
એમણે રેખાને કહ્યું : ‘એમ થાય છે, રેખા, કે સુમીને હવે મોકલવી નથી.’
‘વિચાર ફર્યો ? શું થયું ?’
‘તું જ કહે, હવે એનો કોઈ કજિયો દેખાય છે ?’
‘એ તો હું અહીં છું ત્યાં સુધી’ કહી રેખાએ ઉમેર્યું, ‘તું ઈચ્છે કે ન ઈચ્છે, પણ હું એને મારી સાથે લઈ જવાની છું. વહેલા મોડા એનેય અમેરિકા જવાનું થશે. એ આમ સાવ બોતડા જેવી રહે એ કેમ ચાલે ? હું એને કેળવીશ. તમે રહ્યાં જૂના જમાનાનાં. તમને એ બધું ન ફાવે.’
વધુ આગળ વાંચો »